Bullgaria mund të luajë një rol të rëndësishëm në lidhjen Kinë-Evropë

Parlamenti kinez hapi sesionin e tij vjetor më 5 mars me prezantimin e raportit të punës së qeverisë, i cili përshkruan prioritetet ekonomike të vendit dhe qëllimet strategjike për vitin e ardhshëm. Raporti trajton çështje kyçe si inovacioni teknologjik, ndryshimi demografik, punësimi dhe roli i Kinës në një kontekst global gjithnjë e më kompleks.

Çfarë domethënie kanë këto prioritete për zhvillimin e Kinës dhe për marrëdhëniet me Evropën dhe vende si Bullgaria? Si mund të ndikojnë krizat globale, përfshirë krizën në Lindjen e Mesme, në tregjet e energjisë dhe tregtinë ndërkombëtare?

Në studion e Radio Bullgarisë, mysafire ishte Shkëlqesia e Saj Dai Qingli, Ambasadorja e Jashtëzakonshme dhe Fuqiplotë e Republikës Popullore të Kinës në Bullgari. Ambasadorja Dai Qingli shërben në Sofje që nga maji i vitit 2024, duke u bërë ambasadorja e 21-të e Kinës në Bullgari dhe gruaja e parë që mban këtë pozicion. Në fillim të bisedës, shqyrtuam parametrat aktualë në zhvillimin ekonomik të gjigantit industrial të Azisë.

"Viti 2025 nuk ishte veçanërisht i lehtë për ne, por megjithatë arritëm një rritje ekonomike prej 5%, që është dukshëm mbi mesataren botërore. Prandaj, për këtë vit, Kryeministri propozoi një rritje të synuar të PBB-së midis 4.5% dhe 5%, pasi ne besojmë se ky është një qëllim realist, në përputhje si me situatën e brendshme, ashtu edhe me atë ndërkombëtare për Kinën", thotë Ambasadorja Dai Qinli.

Sipas saj, gjatë pesë viteve të fundit Kina ka shënuar një rritje të jashtëzakonshme në sektorin e automjeteve elektrike dhe energjisë së rinovueshme, me prodhimin e automjeteve elektrike që arrin në 16 milionë njësi në vitin 2025. Zhvillime të rëndësishme priten në fushat e energjisë së rinovueshme, inteligjencës artificiale, teknologjive 5G dhe telekomunikacionеvе dhe e gjithë kjo do të mbështetet nga investimet në arsim.

Pavarësisht se është vendi i dytë më i populluar në botë (1.4 miliardë banorë), Kina tashmë po përballet me probleme demografike tipike për vendet shumë më të vogla në Evropë, siç është Bullgaria - një popullsi në plakje dhe një shkallë lindjeje në rënie. Çfarë politikash parashikohen për t’u përballur me këto prirje demografike?

“Aktualisht Kina po përballet me një dukuri të ngjashme me atë që vërehet edhe në disa vende të tjera të Azisë Lindore – shumë të rinj nuk dëshirojnë të martohen, dhe edhe kur martohen, shpesh nuk duan të kenë fëmijë. Arsyeja kryesore janë vështirësitë jetësore dhe ekonomike – presioni i përditshmërisë, tregut të punës dhe kostot e larta të rritjes së fëmijëve. Për këtë arsye qeveria po ndërmerr masa të ndryshme – për shembull zgjatjen e lejes së lindjes dhe ofrimin e stimujve financiarë për familjet me fëmijë të dytë. Për shembull, ato mund të marrin rreth 300 juanë (36.49 еuro) në muaj për fëmijën e dytë. Po diskutohen edhe stimuj të tjerë – më shumë ditë pushimi të paguara dhe masa të tjera që synojnë të inkurajojnë të rinjtë të kenë më shumë fëmijë. Politika e fertilizimit in vitro falas u fut dy-tre vite më parë dhe ishte një hap shumë i rëndësishëm – ajo ndihmoi shumë familje të kenë fëmijë.”

Cili është pozicioni i Kinës në mjedisin e sotëm kompleks gjeopolitik - si e përcakton shteti rolin e vet në ruajtjen e stabilitetit ndërkombëtar?

"Pozicioni ynë për ngjarjet në Lindjen e Mesme është shumë i qartë. Jemi thellësisht të shqetësuar jo vetëm nga kostoja e madhe njerëzore, e cila është e tmerrshme, por edhe nga pasojat ekonomike. Tashmë po shohim një rritje të ndjeshme të çmimeve të naftës dhe, siç e dini, Kina është shumë e varur nga importet e naftës. Por edhe më e rëndësishmja është se po shohim pasoja gjithnjë e më serioze për rendin ndërkombëtar të ndërtuar pas Luftës së Dytë Botërore. Më herët këtë vit, në Konferencën e Sigurisë në Munih, përfaqësuesit evropianë shprehën shqetësim se ky rend ndërkombëtar është nën presion për t'u shkatërruar. Ngjarjet rreth Iranit tregojnë se ky shkatërrim po vazhdon dhe madje po thellohet, sepse po shohim një situatë në të cilën dhuna mund të bëhet e drejtë dhe bota po kthehet gradualisht drejt "ligjit të xhunglës".

Kina, sigurisht, do të kërkojë të ndihmojë në ndërmjetësimin e situatës. I dërguari ynë i posaçëm për Lindjen e Mesme do të vizitojë së shpejti rajonin për të filluar një raund të ri konsultimesh diplomatike. Unë besoj se diplomacisë duhet t'i jepet një shans.”

E gjithë bota po pret vizitën e Presidentit të SHBA-së, Donald Trump, në Kinë në fund të këtij muaji. Cilat janë parashikimet tuaja?

"Ky do të jetë një samit shumë i rëndësishëm - marrëdhëniet midis Kinës dhe Shteteve të Bashkuara janë një nga më të rëndësishmet në botë dhe do të përcaktojnë në një shkallë të madhe zhvillimin e shekullit të 21-të.

Kina nuk ka pasur kurrë ndërmend të marrë përsipër udhëheqjen globale nga Shtetet e Bashkuara. Prioriteti ynë kryesor është të sigurojmë një jetë më të mirë për 1.4 miliardë qytetarët tanë. Ne i kemi deklaruar vazhdimisht Shteteve të Bashkuara se nuk kemi ambicie të zhvendosim praninë dhe rolin e tyre si hegjemon në rajonin e Azi-Paqësorit.

Në të njëjtën kohë, nga ana amerikane, ngritja e Kinës shpesh shihet në një dritë negative.

Të dy udhëheqësit me siguri do të diskutojnë një sërë çështjesh, duke përfshirë tarifat tregtare që po ndikojnë në ekonominë globale. Përpara takimit, ekipet tregtare të të dy vendeve do të zhvillojnë bisedime në Evropë për të sqaruar detaje të mëtejshme. Çështja e Tajvanit sigurisht që do të jetë gjithashtu ndër temat kryesore nga pala kineze. Ne do të këmbëngulim që SHBA-të të kufizojnë mbështetjen e tyre për forcat separatiste në ishull, pasi një mbështetje e tillë mund të çojë në një situatë shumë të rrezikshme në Ngushticën e Tajvanit.”

Si e shihni zhvillimin e marrëdhënieve ekonomike dhe tregtare midis Kinës dhe Evropës në mjedisin aktual global?

"Partneriteti midis Kinës dhe Bashkimit Evropian është jashtëzakonisht i rëndësishëm.BE-ja është partneri ynë kryesor tregtar dhe një partner kyç në procesin e modernizimit të Kinës. Disa ditë më parë, Ministri i Jashtëm kinez Wang Yi vuri në dukje se tregtia midis Kinës dhe BE-së - si në mallra, ashtu edhe në shërbime - ka arritur tashmë rreth një trilion dollarë amerikanë në vit.

Në të njëjtën kohë duhet të theksoj se jemi të shqetësuar për rritjen e tendencave proteksioniste në Bashkimin Evropian. Sigurisht, ne e respektojmë autonominë e tyre. Nëse BE vendos të ndjekë një politikë të ‘uljes së rrezikut’ në fushën ekonomike, ky është vendimi i saj. Por kur kjo politikë drejtohet ndaj Kinës në disa fusha, kjo fillon të shkaktojë shqetësim. Për shembull, BE ka vendosur tarifa antisubvencionuese për automjetet elektrike kineze, megjithëse në këtë çështje tashmë ka njëfarë përparimi dhe dialogu vazhdon.

Së fundmi Komisioni Evropian paraqiti edhe nisma të reja legjislative – si Ligjin për Përshpejtimin e Industrisë (Industrial Accelerator Act – IAA) dhe ndryshime në legjislacionin për sigurinë kibernetike. Këto masa mund të vendosin kufizime të konsiderueshme dhe kërkesa të detyrueshme për investimet kineze në rajon, si edhe për bashkëpunimin me furnizuesit kinezë.Ne e konsiderojmë këtë si një sfidë serioze.”

Si do ta përshkruanit nivelin aktual të bashkëpunimit ekonomik midis Kinës dhe Bullgarisë? Cilat sektorë në Bullgari tërheqin interesin më të madh nga investitorët kinezë?

“Bullgaria ishte shteti i dytë në botë që njohu Kinën e re. Për këtë arsye Bullgaria zë gjithmonë një vend të veçantë – jo vetëm në politikën e jashtme të Kinës, por edhe në mendjet dhe zemrat tona. Ne e vlerësojmë shumë këtë miqësi tradicionale.

Në të njëjtën kohë, vitet e fundit vërejmë se kjo miqësi tradicionale jo gjithmonë shndërrohet në bashkëpunim konkret, sidomos krahasuar me disa vende fqinje të Bullgarisë dhe me shtete të tjera të Bashkimit Evropian. Në disa fusha bashkëpunimi midis Kinës dhe Bullgarisë ka mbetur prapa.

Sigurisht, ne kemi interes në fusha të ndryshme. Kompanitë kineze tashmë kanë investuar në bujqësinë bullgare, në prodhimin e pjesëve të automjeteve, në energjinë e rinovueshme – veçanërisht në kapacitetet solare – si edhe në prodhimin industrial.

Ne gjithashtu përshëndesim rritjen e importit të produkteve bujqësore bullgare në Kinë. Bullgaria ka verëra të shkëlqyera, produkte nga trëndafili vajdhënës dhe shumë produkte të tjera bujqësore që do të ishin shumë të përshtatshme për tregun kinez. Po punojmë  në mënyrë aktive për të lehtësuar procedurat e importit për produktet bullgare.

Përveç kësaj, Bullgaria ka potencial të luajë një rol të rëndësishëm në lidhjen midis Kinës dhe Evropës përmes porteve dhe infrastrukturës së saj hekurudhore.

Qeveria bullgare dhe kompanitë bullgare gjithashtu i mirëpresin investimet kineze, gjë që është shumë pozitive. Por është i nevojshëm një dialog më i thelluar për të përcaktuar se cilat investime do të ishin më të përshtatshme për Bullgarinë.”

A ka plane për bashkëpunim në fushën e inteligjencës artificiale dhe teknologjive të avancuara? Me siguri jeni e njohur me veprimtarinë dhe arritjet e institutit bullgar INSAIT?

“Po, u habita kur zbulova se atje punojnë më shumë se dhjetë studiues dhe studentë kinezë, gjë që tregon tashmë një bashkëpunim në thellim.

Drejtori i institutit na tregoi një orar me të gjitha universitetet kineze me të cilat ata punojnë. Po flasim për rreth 15-20 universitete.

Mendoj se ka potencial të madh jo vetëm në fushën e inteligjencës artificiale, ku Bullgaria është ndër vendet kryesore në Evropën Qendrore dhe Lindore, por edhe në fusha të tjera të teknologjisë së lartë. Ne po i monitorojmë me kujdes këto mundësi dhe po i inkurajojmë kompanitë kineze të vijnë në Bullgari.

Në fakt, më shumë se 200 kompani kineze vizitojnë vendin çdo vit. Megjithatë, sfida kryesore është që potenciali dhe mundësitë të shndërrohen në projekte reale.”

Gjuha dhe kultura kineze mësohen në disa universitete bullgare, dhe kurset e gjuhës kineze po shfaqen tani në shkolla. A ka një interes në rritje midis të rinjve në Bullgari për të mësuar gjuhën kineze?

“Po, patjetër. Mendoj se brezi i ri në Bullgari po tregon një interes në rritje për atë që po ndodh në Kinë.

Shumë shkolla dhe prindër po na drejtohen me dëshirën për të futur një kurs të gjuhës kineze, gjë që është shumë inkurajuese.

Në Bullgari ka dy Institute “Konfuci” - në Sofje dhe në Veliko Tërnovo - të cilat po bëjnë një punë të shkëlqyer. Aktualisht ata po punojnë me gati 100 shkolla që ofrojnë kurse të gjuhës kineze.

Ne gjithashtu mirëpresim shkëmbimet në arsimin e lartë. Ka shumë partneritete midis universiteteve, dhe madje ekziston një kampus i përbashkët midis universiteteve kineze dhe bullgare. Ne i inkurajojmë nisma të tilla.” 

Në vitin 2026 priten shumë iniciativa në Bullgari të lidhura me kulturën aziatike.

“Qendra Kulturore Kineze në Sofje organizon çdo vit të paktën 200 aktivitete – disa më të vogla, të tjera më të mëdha. Dy institutet ‘Konfuci’ gjithashtu zhvillojnë një numër të madh aktivitetesh kulturore – theksoi ambasadorja. – Në qershor do të mbahet edhe Festivali Aziatik, i organizuar nga Ambasada e Indonezisë në Bullgari, ku Kina do të marrë pjesë. Ne planifikojmë edhe aktivitete të tjera kulturore, si edhe iniciativa për të nxitur turizmin. Për qytetarët bullgarë me pasaporta të zakonshme është futur regjimi pa viza për 30 ditë për vizita në Kinë. Shpresojmë që kjo të inkurajojë më shumë bullgarë të udhëtojnë në Kinë si turistë.

Po aq e rëndësishme është të inkurajojmë edhe më shumë turistë kinezë të vizitojnë Bullgarinë dhe të zbulojnë vendin tuaj të bukur. Kështu që këtë vit kalendari ynë është i mbushur me shumë iniciativa.” 

Intervistën e plotë që ambasadorja kineze në Sofje i dha Radio Bullgarisë mund ta dëgjoni në botimin në anglisht KËTU.

Lexoni më shumë për marrëdhëniet bullgaro-kineze në arkivin e Radio Bullgarisë:

• A po përfiton Bullgaria nga potenciali i jashtëzakonshëm tregtar i Kinës?
• Anëtarësimi në Shengen dhe eurozonë zgjeron pikat e konvergjencës midis Bullgarisë dhe Kinës
• Momçillovci, ose Musilijan - pse kinezët e duan fshatin piktoresk në malin e Rodopeve

• Shkëlqesia e Saj Daj Cinli: Bullgaria dhe Kina kanë bashkëpunim praktik të cilin shpresojmë ta thellojmë

• Bullgaria është lider në Evropën Qendrore dhe Lindore përsa u përket eksporteve të produkteve bujqësore në Kinë

• Një këngë bullgare u luajt në hapjen e Festivalit të parë Ndërkombëtar Kulturor të Trëndafilit në Kinë

• Jusjan Lin – një kineze e cila ka vendosur të studiojë jetën politike bullgare

• Krijues bullgarë dhe kinezë bashkë në rrugën e mëndafshit

Përgatiti në shqip: Vesella Mançeva