Kopshti i Borisit – zemra e gjelbër e Sofjes

Kopshti i Borisit (Borisovata Gradina) është një nga vendet më të dashura për banorët dhe vizitorët e kryeqytetit. Parku përdoret në mënyrë aktive si për shëtitje dhe takime me miqtë, ashtu edhe për aktivitete sportive nga banorët e lagjeve përreth.

Njeriu të cilit i detyrohet fillimi i ndërtimit të Kopshtit të Borisit në vitin 1882 është kryetari i bashkisë së Sofjes, Ivan Haxhienov. Ai zhvilloi debate të ashpra me këshilltarët bashkiakë, të cilët fillimisht nuk shihnin dobinë e një investimi të tillë. Megjithatë, kryebashkiaku bëri përpjekje të mëdha që projekti të niste, duke angazhuar kopshtarin e oborrit mbretëror rumun, zviceranin Daniel Neff. Detyra e tij ishte si mirëmbajtja e hapësirës përreth liqenit të sotëm "Ariana", ashtu edhe shitja e fidanëve për gjelbërimin e qytetit.

Me ndihmën e arkitektit Todor Bulev, kujtesës së gjallë të historisë së arkitekturës në vendin tonë, i cili ka shërbyer për dy mandate si nënkryetar dhe për një mandat si kryetar i Unionit të Arkitektëve në Bullgari, ju rikujtojmë disa fakte interesante që lidhen me vende emblematike në një nga parqet më të mëdha të kryeqytetit.

"Duhet të theksoj se gjelbërimi publik është një dukuri relativisht e re në historinë evropiane të urbanistikës. Në fund të shekullit XIX, ne në Bullgari ishim mjaft të prapambetur nga pikëpamja e planifikimit urban, por sa i përket hapësirave të gjelbra publike, arritëm t'i zbatojmë menjëherë ato në qytetet tona", shpjegon bashkëbiseduesi ynë. “Shembuj të kësaj janë si Kopshti i Borisit, ashtu edhe Kopshti i Qytetit (Gradskata Gradina), i cili gjithashtu filloi të ndërtohej afërsisht në të njëjtën periudhë. Për më tepër, pothuajse të gjitha qytetet e mëdha në vend kanë në qendër një park të madh, të krijuar pikërisht në atë kohë."

Në kohën e krijimit të tij, Kopshti i Borisit ishte një nga parqet e para periferike. Për 10-15 vjet me radhë, rregullimin dhe mirëmbajtjen e tij e kishte në ngarkim Daniel Neff, më pas këtë detyrë e morën djemtë e tij, ndërsa në vitin 1888, me iniciativën e mbretit Ferdinand, u ndërtua liqeni "Ariana". Ai është pjesë e bërthamës historike të parkut, së bashku me dy shtigjet që të çojnë drejt të ashtuquajturit "Liqeni me peshqit", i njohur nga banorët e Sofjes si Liqeni i Zambakëve, pasi në të lulëzojnë shumë ekzemplarë të kësaj luleje të bukur.

Në park ndodhen edhe fushat e tenisit, të krijuara që në vitin 1896 nga përfaqësues tregtarë dhe diplomatë të huaj. Ato ishin pjesë e klubit të parë të tenisit në vend.

"Zhvillimi i kësaj hapësire të madhe bëri të mundur që zonës përreth fushave të tenisit t’i jepej një pamje parku. Pjesa tjetër e Kopshtit të Borisit i ngjan më tepër një pylli. Kjo pjesë ka mbetur pothuajse në të njëjtën formë si para 40-50, madje edhe 80 vjetësh", na shpjegon arkitekti Bulev.

Një figurë emblematike në historinë e parkut është Georgi Duhtev nga Burgasi, i cili u kujdes për zemrën e gjelbër të qytetit në periudhën 1934-1944.

"Georgi Duhtev është krijuesi i Kopshtit Detar në Burgas, por për një periudhë prej 10 vjetësh ai administroi edhe Kopshtin e Borisit. Vepër e tij janë liqeni me rosat dhe një numër i madh fushash sportive."

Objekte sportive në park vazhduan të ndërtohen edhe pas vitit 1944.

"Sipas mënyrës se si e konceptojmë sot parkun, ne mendojmë se këto objekte janë tepër të shumta.Por që nga fillimi, ndërtimi i tyre ka qenë më tepër një proces i natyrshëm. Ku tjetër, përveç parqeve, do të ishte e mundur dhe e përshtatshme të ndërtoheshin objekte sportive?" pyetnë mënyrë retorike arkitekti Bulev.

Gjatë viteve, nga krijimi i tij e deri më sot, parku ka kaluar nëpër metamorfoza dhe etapa të ndryshme zhvillimi. Pas vitit 1989, çështja se si duhet të zhvillohet kjo oazë e jashtëzakonshme e gjelbër në qendër të qytetit mbetet e hapur dhe vazhdon të jetë objekt i diskutimeve të shumta.  Aktualisht parku është sërish në qendër të debateve. Plani i detajuar urbanistik në fuqi, i cili synon të sigurojë mbrojtje të qëndrueshme dhe të garantuar me ligj për parkun më të madh dhe më emblematik të Sofjes, duke ruajtur karakterin e tij publik dhe duke rikthyer funksionet publike të objekteve historike kyçe, u kthye për ripunim nga Këshilli Ekspert Komunal për Planifikimin e Territorit. Shqyrtimi i ri i planit mund të bëhet vetëm në pranverën e vitit 2027. 

Përgatiti në shqip: Vesella Mançeva