Yerini Avroya bırakan Bulgar Levasının tarihi

Leva, kullanılmaya başlamasından 145 sene sonra, Bulgaristan’ın Avro bölgesine katılmasıyla birlikte tedavülden çıktı ve yerini AB’nin ortak para birimi Avroya bıraktı.

Bulgar Levası, 4 Haziran 1881 tarihinde resmi olarak dolaşıma girdi.  2025 yılının aynı tarihinde Avrupa Komisyonu ve Avrupa Merkez Bankası, yayınladıkları olağanüstü yakınsama raporlarında Bulgaristan'ın 1 Ocak 2026 tarihinden itibaren Avro bölgesine katılmaya hazır olduğunu duyurdu.

Bulgar Levası’nın tarihsel gelişimi

1878 yılında Osmanlı’dan kurtuluşundan sonra genç Bulgar devletinin kazandığı ve bağımsızlığını son derece pekiştiren ilk şeylerden biri kendi para birimine sahip olma hakkıydı.

Halk Meclisi 1880 yılında, Prenslik’te madeni para basma hakkı yasasını kabul ederek Bulgaristan'ın ulusal para birimini Leva olarak belirledi. 1885 yılından itibaren Bulgaristan Merkez Bankası'na (BNB) altınla, 1891 yılından itibaren ise gümüşle desteklenen banknot basma hakkı verildi.

Bulgaristan'ın ulusal para birimi İngiltere, Rusya, Almanya ve Fransa'daki ünlü matbaalarda basıldı.

Seri numarası 000001 olan ilk banknot, 1 Ağustos 1885 tarihinde Rusya'nın Saint Petersburg kentinde basıldı. Banknotun değeri 20 Levaydı ve boyutları 150 x 97 milimetreydi. Banknotun sol köşesinde Bulgaristan Ulusal Bankası'nın filigranı bulunuyordu. İlk Bulgar banknotunun orijinali Gabrovo Tarih Müzesi'nde muhafaza edilmektedir.

Bulgar Levasının prototipi, 17. yüzyılda ortaya çıkan Hollanda leeuwendaalders (aslan thaleri)’in olduğu düşünülmektedir.

UNSS Ulusal ve Dünya Ekonomisi Üniversitesi’nde Siyasi ekonomi bölümünde öğretim görevlisi Hristiyan Atanasov, Bulgaristan Radyosu’na verdiği demeçte şunları belirtti:

"Osmanlı İmparatorluğu’nda 16. -18 yüzyıllarda Hollanda esedisi ya da üzerindeki motiften dolayı arslani guruş olarak anılan Hollanda thaleri kullanılıyordu. Osmanlılar, özellikle gümüş sikkelerin kullanıldığı Hindistan ve Çin'in de dahil olduğu sözde “gümüş dünyasının” bir parçasıydı. – 16. ve 17. yüzyıllarda Osmanlı İmparatorluğu’nun en yaygın para birimi “akçe” veya “akça” adı verilen gümiş sikkeydi. Ancak akçe hızla değer kaybetti ve öncelikle bir hesap birimi olarak kullanılmaya başlandı. Yavaş yavaş, piyasaya büyük miktarlarda Hollanda, Almanya ve Çek thalerleri girdi ve Balkanlar'daki yerel halk arasında yaygın hale geldi. Muhtemelen aslan başı figürü bulunan büyük sikkeler oldukları için, bu thalerler Bulgar Levasının prototipi olarak kabul edilebilir. Osmanlı pazarlarında ve Kurtuluş’a kadar Bulgaristan topraklarında dolaşımda kalmaya devam ettiler.

Osmanlı İmparatorluğu, kendi para birimi olan kuruşun yanı sıra, farklı devletlerin çok sayıda sikkelerini de kullanıyordu. Hristiyan Atanasov sözlerine şöyle devam etti:

"Gümüşten yapılmış ve nispeten büyük olan bu sikkeler, kuruş, para ve akçe olarak kullanıldı. 1844 yılında, para sistemine bir düzen verilmesi amacıyla  kanunname çıkarılarak gümüşkuruşun sabit değeri üzerinden altın sikke darp edildi. Bu standart, Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra Osmanlı İmparatorluğu'nun sonuna kadar geçerli kaldı. Kırım savaşı, Rus-Osmanli savaşı,  Birinci Dünya savaşı gibi çeşitli savaşlar sırasında ve sonrasında bütçe açıklarını kapatmak için kaime adı verilen kağıt para da basıldı.

Diğer bir deyişle, Bulgar Levası piyasaya sürüldüğünde, altın-gümüş standardı ve kağıt para konusunda zaten deneyim kazanılmıştı. Bu deneyim, Kurtuluş'tan sonra, Bulgar Levasının basılmasına ilişkin 1880 tarihli yasa kabul edildiğinde ve Leva, Fransız frangına bağlandığında da devam etti. Kağıt para da basılmaya başlandı, ancak tarihsel deneyimlere dayanarak, Osmanlı kaimesinin hızla değer kaybını hatırlayan halk tarafından büyük bir güvensizlikle karşılandı”.

İlk Bulgar altın Levası 1894'te ortaya çıktı. Birinci Dünya savaşına kadar sadece kısa bir süre dolaşımda kaldı..

Hristiyan Atananasov devamla şunları belirtti:

“Dönemin Maliye Bakanlığı, devletin senyorajdan (para basım maliyetiyle nominal değeri arasındaki farktan elde edilen kar) ek gelir elde edebileceği için gümüş Leva basmayı tercih etti. Sonuç olarak Bulgaristan, uzun vadeli altın standardını benimsemedi”.

1878'deki Kurtuluş'tan 1952'ye kadar tüm Bulgaristan paraları yurtdışında basıldı. Hristiyan Atanasov, Darphanenin kurulması ile Bulgaristan'ın kendi para birimini basma hakkının elde edilmesini, bağımsızlığın özel bir sembolü olarak görmüyor.Bulgar Levası tarih boyunca her zaman bir yabancı para birimine “bağlı” oldu. Önce Fransız frangı, sonra Rus rublesi, Alman markı ve 2002'den beri Avro. Levanın yabancı bir para birimine bağlı olmadığı tek dönem, 20. yüzyılın sonunda yaşanan hiperenflasyon dönemiydi ve bu da Para Kurulu'nun kurulmasına yol açtı.

1 Ocak 2026'dan itibaren Bulgaristan, Avro bölgesinin bir parçası oldu. Bir ay boyunca hem Leva hem Avro geçerli olacak, ardından Leva tarihe karışacak.

“Leva kesinlikle duygusal bir değer kazanacak ve koleksiyoncuların ilgisini çekecek. Leva,  Avroya karşı mevcut sabit kurdan (1 EUR = 1,95583 BGN) değiştirilmeye devam edecek,  yani madeni paralar ve banknotların Avro ile değiştirilme süresi geçtikten sonra bile, insanlar Levalarını uzun süre Avroya çevirebilecekler” diye açıkladı Hristiyan Atanasov ve Levadan Avroya geçiş konusunda endişeli olanlara şu tavsiyede bulundu:

"Her bir değişimin kabul edilmesi zor olduğunu biliyorum ve söylenmesi yapmasından daha kolay olduğunu bilsem de, insanların kurumlara daha fazla güvenmesi gerektiğini düşünüyorum. Bence süreç sorunsuz geçecek ve insanlara hatıra olarak biraz Leva saklamalarını tavsiye ediyorum. İleriye bakmamız gerekiyor ve Avronun benimsenmesinin ülke için daha iyi bir gelecek getireceğine inanıyorum"

Çeviri: Ergül Bayraktar