İhtiman şehrinde tütsülü balmumu ile Paskalya yumurtası boyama geleneği

Paskalya yumurtalarını renkli balmumu ile boyama geleneği günümüzde hala yaşatılıyor ve nesilden nesle aktarılıyor. Bulgaristan’ın İhtiman şehrinde Paskalya yumurtalarının boyamasında yüzyıllar boyu kullanılan bu özel zanaat teknikleri, Bölge Tarih Müzesi aracılığı ile genç nesillere aktarılıyor.

Müzenin düzenlediği etnografya ve el sanatları atölyelerine katılan 5 ila 17 yaş arası çocuklar, Paskalya yumurtası boyama tekinliklerini öğreniyorlar. Rengarenk boyalı İhtiman yumurtalarından oluşan koleksiyon, müze ziyaretçilerinin ilgisini çekmektedir.

İhtiman'da her yıl, eski tekniklerle yumurta boyama çalışmaları Ocak ayında başlar ve Paskalya'ya kadar sürer. Tek bir usta kadın yaklaşık 600 yumurta boyar. Ardından ortaya çıkan eserler, Bulgaristan'ın dört bir yanına ve hatta yurt dışına sergilenir.

Gazeteci Darina Arnaudova’ya konuşan İhtiman Bölge Tarih Müzesi Müdürü Velina Mineva: "Paskalya yumurtalarını balmumu ile boyama geleneği, bölgemize özgüdür. Bulgaristan'da Velingrad, Etropole, Dolna banya ve Kostenets köyü olmak üzere daha birkaç bölgesinde var" – diye belirtti ve sözlerini şöyle sürdürdü:

"İhtiman’da yumurta boyama geleneği19. yüzyıldan beri kuşaktan kuşağa aktarılmakta ve sürdürülmektedir. Yumurtaları geometrik ve bitkisel desenlerle çiziyoruz. Geometrik motifleri çiğ yumurtanın üzerine balmumu ile çizdikten sonra, onu sirke veya asitli suya batırıyoruz. Büyük ninelerimizin yumurtayı lahana turşusu suyuna batırır, ardından “pamuk boyası” ile haşlardı. Daha sonra yumurtayı kırmızı boyaya batırıp çıkardıktan sonra balmumunu sıyırıyoruz. Geçmişte beyaz yumurta üzerindeki siyah konturun kalmasının daha iyi olacağını düşünen büyükannelerimiz bitkisel motiflerle süslemeye başladılar.Böylece yumurta süsleme işlemindebu iki yöntem ortaya çıktı. Her zaman önce haçı resmederiz. Bu sembol, kilise haçı veya çiçek şeklinde olabilir. Daha sonra yumurtanın üzerine diğer unsurları çizmeye başlarız" .

Farklı Hıristiyan sembolleri ile yumurta boyama geleneklerini inceleyen etnografların sözlerine göre yumurtanın rengarenk boyanması, ona olumlu bir anlam ve değer yüklüyor. Böylece bu, yaşam sembolü, bereket, kısmet, gelişmeve bolluk dileklerimizin ifadesi olur. Aynı zamanda Paskalya yumurtası bağlılık ve birlikteliğin sembolüdür. Yakınlar, akrabalar ve sevilenler için örfsel bir armağandır.

Velina Mineva, İhtiman'da Paskalya yumurtalarını tütsülü balmumu ile boyama tekniğinin inceliklerini de paylaştı:

"200 dereceye kadar ısıtıldıktan sonra oluşan tütsülü balmumu ile desenler çiziyoruz. Yumurtaya desen çizerken kişinin sakin olması ve sadece iyi şeyler ve dilekler düşünmesi gerekiyor. Bunu eski ustalarımızdan öğrendik. Gelenek nesilden nesile aktarılmıştır ve biz de günümüzde müzeye bağlı atölye aracılığıyla bunu sürdürmeye çalışıyoruz. Bu zanaatın İhtiman’dasürdürülmesini istiyoruz ve atölyeye katılan çocuklar onu yaymayı başarıyorlar. Çocukların bu tekniğin bizim bölgemize ait olmasından gurur duyuyorlar. Yumurtaları boyamak için yumurta sarısı ile karıştırılmış “yün boyası” dediğimiz özel bir macun kullanıyoruz. Yumurtaları boyamanın birkaç yolu vardır. Birincisinde, sıradan boya kullanılıyor, belirli unsurlar doldurulur, ardından boyaya batırılır ve tekrar başka unsurlar eklenir… Renklerin açık olandan koyuya doğru defalarca tekrarlanması ve sıralanmasıyla rengarenk yumurta elde edilir. Şehrimiz için geleneksel olan diğer yöntem geometrik motifli kırmızı yumurtadır. Önce üzerinde haç motifi bulunan yumurta boyanır ve Meryem Ana ikonunun önüne konur. Ardından diğer yumurtaları boyamaya başlarız."

Her yıl Paskalya zamanı bu eski zanaat yeniden canlanır ve İhtiman'lı ustalar yüzlerce yumurtayı küçük sanat eserlerine dönüştürür. Onların emekleri, bir aile yadigarı ya da teşhir edildikleri müzelerin vitrinlerinde hatıra olarak kalıyor.

İlgili yazılar: 

• Bulgaristan’da yumurta boyama geleneği çok farklı
• Velingrad’ın yumurta boyama ve süsleme sanatının ustası Mariya Malçeva

Çeviri: Ergül Bayraktar