Cuma öğleden sonra

Arapça bir ifade olan “akika”, yeni doğan bebeğin başındaki ana tüyünü/saçını ifade etmektedir. Akika kurbanı veya bazı hadis-i şeriflerde geçtiği gibi nesike kurbanı, İslam’da yeni doğan çocuk için kesilen ve Allah’a şükrün bir ifadesi olan bir ibadettir. Akika kelimesi, “isyan” ve “saygısızlık” anlamına gelen “ukuk” kelimesinden türetildiği için bazı hadislerde Peygamber Efendimizin bu kurban için daha güzel bir ifade olan “nesîke” (çoğulu Kur’ân’da ibadet ve ritüel anlamında geçen “nüsük”) ismini kullandığı rivayet edilmektedir ki, bazı alimler de bunun daha doğru olacağını söylemişlerdir. Ancak belirtmek gerekir ki, İslâmî literatürde nesike yerine akika yaygınlık kazanmıştır.

İslâm’a göre akika kurbanı, çocuğun Allah’ın bahşettiği bir nimet olduğunu hatırlatan bu dinî uygulama, bu nimetin korunması ve Allah yolunda hayırlı bir ömür sürmesi için yapılan sembolik bir ritüeldir. Bu uygulama, aslında İslâm’dan önceki Arap toplumunda ve farklı kültürlerde bir şekilde var olan bir ritüeldir. İslâm dini, bu uygulamayı, geleneği sürdürmüştür, ancak daha önce var olan tevhid inancına zarar veren veya insan şerefini zedeleyen hususları temizleyerek İslâmî bir akika kurbanını benimsemiştir.

Kur’ân-ı Kerim’de akika kurbanından söz edilmemiştir, ancak akikanın diğer adı olan nesike ifadesi genel anlamda “nüsük” şeklinde kurbanı ifade eden bir kelime olarak Allah’a adanmışlığı anlatan bir kavram şeklinde Hazreti İbrahim’in dilinden Kur’ân’da zikredilmiştir. Akika kurbanı daha ziyade Peygamber Efendimizin sünnetine, yani sözlerine ve uygulamalarına dayanan bir ibadettir. Ana hadis kaynaklarından olan bazı sünenlerde rivayet edilen bir hadis-i şeriflerinde “Her çocuk, doğumunun yedinci gününde kendisi için kesilecek akîka kurbanı karşılığında bir rehinedir. Akîka kurbanı kesildikten sonra çocuğun başı tıraş edilir ve kendisine isim verilir.” diyen Hazreti Muhammed Mustafa (s.a.s.), torunları Hasan ve Hüseyin efendilerimizi için akika kurbanı keserek bu ibadetin önemini göstermiştir.

İslâm mezhepleri akika kurbanını güzel bir amel olarak kabul etmekle beraber hükmü konusunda ihtilâf edip vacip, sünnet, mendup, müstehap ve mubah gibi değerlendirmeler yapmışlardır. Genel itibarıyla sünnet (tekitli müstehap) olarak kabul edildiği görülen bu kurban türü, mezhebimizin imamı Ebu Hanife hazretlerince mubah olarak görülmüş ve mezhebin tercih edilen görüşü bu olmuştur. Böyle olmakla beraber Hanefî mezhebi içerisinde de mendup olduğu görüşünü savunan fakihler vardır. Bu bakımdan, çok yaygın olmamakla beraber güzel bir uygulama olarak Hanefilerce de reddedilmemiştir. Dolayısyla kesilmesi sevap olan, kesilmemesi durumunda günah olmayan bir ameldir.

Akika kurbanı kesmeyi önemseyen alimlere göre, kurban kesimi, mümkünse, çocuğun doğumunu yedinci gününde olmalıdır. Kesilen kurban eti tasadduk edilmelidir, ancak çocuğun ailesi de kurbandan yiyebilir. Akika kurbanı, kız yavrulara bir veya erkek evlatlara iki adet kesilmesi yönünde görüş vardır. Ancak bazı alimler kıza da bir erkeğe de bir görüşüne sahiptir. Bu hususta imkânlara bakılmalıdır.

Akika kurbanı, normal kurbanın özelliklerini taşımalıdır, dolayısıyla yaş şartına uymalı ve kusur kabul edilen eksiklikleri olmamalıdır. Hazreti Ayşe’den gelen bir rivayete göre, akika kurbanının kemiklerinin kırılmaması güzel bir davranıştır. Akika kurbanı kesilince kanından çocuğun alnına sürülmesi, cumhur-ı ulemaya göre, yani fıkıh alimlerinin çoğunluğunun görüşüne göre doğru değildir, sürülmemesi gerekir. Ancak Hasan Basri ve Katade gibi alimler bunda bir sakınca görmemiş, kurbanın kanından çocuğa sürülebileceğini söylemişlerdir. Burada önemli olan, kurban kanınından inancı zedeleyen, İslâm’a aykırı olan bir niyet ve düşünceyle sürmemektir.

Akika kurbanı, sadece ferdî bir ibadet değil, aynı zamanda toplumsal dayanışmayı güçlendiren bir uygulamadır. Kesilen kurbanın etinin ihtiyaç sahipleriyle paylaşılması, İslâm’ın sosyal adalet ve yardımlaşma anlayışını yansıtmaktadır. Bu yönüyle hem şükür bilincini artırır hem de toplumsal dayanışmaya vesile olur. Dolayısıyla akika kurbanı, şükür, ibadet ve sosyal sorumluluğu bir araya getiren önemli bir İslâmî uygulamadır, imkânı olanların yapması tavsiye edilen güzel bir iştir.