Bulgaristan’ın Orta Çağ tarihine yolculuk

Veliko Tırnovo’ya yolunuz düşerse, Orta Çağ dönemine sürükleyici bir tarih yolculuğu sunan “Tsarevgrad Tırnov” Multimedya Ziyaretçi Merkezi’ne uğramayı ihmal etmeyin. Merkezde yer alan özenle hazırlanmış balmumu figürler, değişik dekorlar önünde sergilenmektedir. Tsarevets Tepesi'nin hemen altında bulunan merkez kolayca bulunabilir. Yakınlarda Az. Kırk Şehitler Kilisesi, “Kurucu Meclis” Müzesi ve Gurko sokağındailginç bir etnografik sergiye ev sahipliği yapan Sarakina Evi bulunmaktadır.

Yaklaşık on yıl önce kurulan merkezde entegre edilen ve geçmişle güçlü bağ kuran interaktif uygulamalar sayesinde ziyaretçiler Tırnovgrad'ın İkinci Bulgar Krallığının başkenti olduğu 12. -14. yy’llarda meydana gelen önemli tarihi olaylara tanıklık edebilirler.

Gerçek boyutlu figürler, fresk ve iç mekan kopyalarını içeren bir dizi üç boyutlu sahne, Orta Çağ Bulgar toplumunun günlük yaşamını ve önemli şahsiyetlerini canlandırıyor. Ziyaretçiler, taht odasında Çar II. İvan Asen ve eşi Macar prenses Anna Maria Arpad'ın kabul törenine katılan Patrik I. Yoakim'i de görebilirler.

Hadrianopolis (Edirne) ve Klokotnitsa Savaşlarını, 1393'teki Osmanlı kuşatması sırasında Tırnovo'nun savunmasını tasvir eden savaş sahneleri, serginin en dikkat çekici bölümleri arasındadır.

Manevi önder, bilgin ve şehrin savunmasının organizatörü olan Tırnovo Patriği Evtimiy’in sürgüne gitmeden önce halk ile vedalaşmasını tasvir eden diorama da oldukça etkileyicidir.

3D teknolojisi, gerçek zamanlı ses ve inandırıcı görsel efektler ekleyerek ziyaretçileri, İkinci Bulgar Krallığı döneminde kraliyet otoritesinin, askeri şan ve manevi gücünün sembolü olan günümüz Veliko Tırnovo’nun zengin tarihine ve eşsiz atmosferine taşıyor.

Tur rehberi Svetlana Yordanova: “Elbette ziyaretçiler, kısmen restore edilmiş boyar evlerinin (Ortaçağ’da Bulgar soylularının evleri) yanı sıra sarayın kalıntılarının bulunduğu Tsarevets Tepesi'ne de çıkabilirler. Tamamen yeniden inşa edilmiş Kutsal Yükseliş Kilisesi de orada bulunuyor” diye belirtti ve şöyle devam etti:

“Multimedya merkezini“müze” olarak adlandıramayız, zira sergilediğimiz şeyler kopyalarıdır. Orijinaller ise şehrin Arkeoloji Müzesi’ndeki Orta Çağ Salonu’nda bulunuyor. Burada, eserlerin kopyaları yanı sıra, farklı sahnelerde düzenlenmiş 65 insan figürü var. Bu sayede ziyaretçiler, Bulgaristan’da 12. ve 14. yüzyıllarda insanların yaşamı hakkında fikir edinebiliyorlar. Gezi,  kale içindeki en yoksulların yaşadığı bir evin bölümünden başlıyor.

Eşyaların ne kadar mütevazı olduğunu görebilirsiniz. Basit tahta kaşıklar ve düşük kaliteli undan yapılmış ekmekler var. İnsanlar ağırlıklı olarak tarımla uğraşıyordu. Beslenme düzenleri oldukça mütevazıydı ve sofralarında et neredeyse hiç yoktu. Kilise, insanların yaşamında önemli bir role sahipti. Tırnovgrad başkent iken, ünlü Tarnovo Resim Okulu'nun katkılarıyla fresklerle süslenmiş yaklaşık 50 faal kilise vardı. Buna karşılık, boyar evleri çok daha genişti ve mobilyaları en iyi ustalar tarafından masif ahşaptan yapılmıştı. Gümüş sofra takımlarının yanı sıra, Tırnovo’ya özgü sgraffito seramiği kullanıyorlardı.

Veliko Tırnovo’da 17 Mart 2013’te açılan ilk multimedya ziyaretçi merkezi açıldığında sergi bir katta yer alıyordu ve 28 figürden oluşuyordu. Günümüzde, hayal gücü ile yaratılmış 37 figür daha eklenerek alan genişletilmiştir. İnsan figürleri gerçek boyutlarda alçıdan yapılmışken, yüzleri silikondan yapılmış ve çarpıcı bir gerçekçilik hissi yaratmak için diş ve göz protezleriyle zenginleştirilmiştir. Sakallar, saçlar, kaşlar ve kirpikler, kuaför salonlarından temin edilen gerçek insan saçından yapılmıştır.

Svetlana Yordanova’nın sözlerine göre figürler, heykeltıraş Boris Borisov tarafından en ince ayrıntısına kadar özenle işlendi.

Bulgar hükümdarlarının taht salonunda kraliyet ihtişamının bir canlandırması görülebilir. Burada Çar II. İvan Asen (hükümdarlık dönemi 1218–1241) oturmakta ve yanında eşlerinden biri olan Macar prensesi Anna Maria Arpad bulunmaktadır. Rehberin anlattığına göre, bu evlilik diplomatik açıdan da önem taşıyordu, zira Bulgar hükümdarının Macarlar tarafından ele geçirilmiş olan Braniçevo ve Belgrad bölgelerini geri almasını sağlamıştı.

Svetlana Yordanova sözlerini şöyle sürdürdü:

“Sergide, hükümdarın tahta çıktığında yönetme hakkını simgelemek üzere kendisine verilen kraliyet nişanlarına özel bir vurgu yapılmaktadır. Taht en önemli semboldür, onugücü temsil eden taç ve asa izlemektedir. Kraliyet belgelerini mühürlemek için kullanılan mühür yüzüğü de önemli bir semboldür. Ayrıca, kraliyet otoritesinin sembolleri olan altın bir kemerle bağlanan kırmızı pelerin ve kırmızı çizmeler de görülmektedir. Çarın kucağında, akakia olarak bilinen ve içinde toprak bulunan küçük beyaz bir kese bulunmaktadır. Kese, büyül hükümdar olmasına rağmenbir ölümlü olduğunu hatırlatır. Hükümdar, diğer herkes gibi ülkenin kanunlarına uymak zorundadır ve kibre kapılmamalıdır”

Savunma amaçlı zırh ve miğferleri, oklar, mızraklar, kılıçlar, topuzlar ve Tatar yayları gibi saldırı silahlarla donatılan ordu, kraliyet iktidarının omurgasını oluşturuyordu.

“Burada, kale kapılarını yıkmak için tasarlanmış bir kuşatma aracı olan koçbaşı görebilirsiniz. Üzerinde bir çatı bulunmaktadır,çünkü savunmacılar, saldırganların üzerine yukarıdan oklar, katran ve kaynar su yağdırırlardı. Buradaki tüm askeri teçhizatın tamamı kopyalardan oluşmaktadır, ancak orijinallerin bir kısmını Veliko Tırnovo Tarih Müzesi'nde görebilirsiniz.”

Bayan Svetlana Yordanova Orta Çağ Bulgaristan’ının bir başka büyüleyici yönü zanaatların gelişimi olduğunu ve sergide zanaatlara özel dikkat çevrildiğini ifade etti ve şunları ekledi:

“Orta Çağ’da 50’den fazla zanaat türü icra ediliyordu, ancak burada şehrimiz için en önemli olan dört zanaatı sergiliyoruz. Dönemin önde gelen zanaatlarından biri demircilikti. Demir ustaları tarım aletlerinin yanı sıra ordu için silahlar da ürettikleri için büyük saygı görüyorlardı. Öte yandan, çömlekçilik en eski zanaattır, ancak bu dönemde ayakla çalıştırılan çömlekçi çarkı kullanılmaya başlanmıştı. Böylece çömlekçinin elleri daha güzel kaplar şekillendirmek için serbest kalıyordu. Şekillendirildikten sonra kap, kil ve su karışımı olan engobe ile kaplanır ve pişirilmeden önce keskin bir aletle dekoratif desenler kazınır. Bulgaristan’daki Bizans kültüründen miras kalan Tırnovo’ya özgü sgraffito çömlekçiliği işte bu şekilde ortaya çıktı ."

Ancak “Tsarevgrad Tırnov” Ziyaretçi Merkezi'ndeki gezi burada bitmiyor. Ziyaretçiler, soyluların ve tüccarların renkli kıyafetleriyle tamamlanmış, Orta Çağ pazar sokağının canlı bir canlandırmasını da keşfedebilirler. Başka bir salonda, “Melek Sesli” olarak bilinen ünlü Yoan Kukuzel'in bestelediği ilahileri dinleyebilirler. Sergi, ziyaretçileri Orta Çağ edebiyatının yaratıldığı bir yazma odasına da götürür.  Bu edebiyat, 14. ve 15. yüzyıllarda Tırnovo Edebiyat Okulu olarak bilinen kurumda zirveye ulaşmıştır.

“Tsarevgrad Tırnov” Multimedya Ziyaretçi Merkezi, Bulgaristan'ın geçmişinin sembolik bir kesitini bir araya getirerek, İkinci Bulgar Krallığı’nın askeri gücünü, manevi yaşamını ve kültürel ve ekonomik refahını canlı bir şekilde sergiliyor. Hristiyan geleneği ile yakından iç içe olan bu kültür, Bulgar halkının Osmanlı egemenliği altında beş yüzyıl boyunca bir ulus olarak hayatta kalmasına yardımcı oldu.

Çeviri: Ergül Bayraktar