Nisan Ayaklanması'nın başlangıcını müjdeleyen “Kanlı mektup”

1396 yılında Bulgaristan, yaklaşık beş yüzyıl süren ve ülkenin tarihi ile gelişiminde kalıcı izler bırakan Osmanlı hakimiyetine girdi. Osmanlı İmparatorluğu’nun Balkanlar’daki egemenliği, 19. yüzyılın başlarında bağımsızlık hareketlerine yönelen yerel halkların isyanları ve ayaklanmaları ile sarsıldı. Dönemin büyük güçleri - Avusturya, İngiltere, Prusya, Rusya ve Fransa, sürekli bir kriz içinde olan Osmanlı Devleti'nin topraklarını paylaşma ve bölgedeki nüfuzlarını artırma yarışına girdiler. Böylece Şark Meselesi(Doğu Sorunu) doğar.

Temmuz 1875'te Bosna-Hersek'teki Sırp ayaklanmasının ve Avusturya-Macaristan, Rusya ve İngiltere'nin müdahalesinin ardından, Bulgarlar Vasil Levski tarafından kurulan İç Devrimci Örgütü'nü yeniden canlandırmaya başladı.

1876 yılının başından itibaren, Tırnovo, Sliven, Vratsa ve Plovdiv’deki devrimci komiteler büyük bir hızla yerel halk arasında örgütlenerek ayaklanma hazırlıklarına başladı.  Ancak ayaklanma belirlenen tarihten 11 gün önce 20 Nisan'da Koprivshtitsa'da zuhur etmiştir. Yerel devrimci komitenin lideri Todor Kableshkov, Panagyurishte kasabasındaki liderlere, ayaklanmaya ve beş asırlık yabancı egemenliğine son vermeye çağıran mektup gönderdi. Bu çağrı, farklı yerleşim yerlerindeki devrim komiteleri arasında zincirleme olarak gönderildi ve “Kanlı Mektup” adıyla tarihe geçti.

Koprivshtitsa’lı tarihçi ve yerel tarih uzmanı Svetlana Muhova’nın sözlerine göre:

“Kableshkov mektubunu yazdığında, Koprivshtitsa halkının, Panagyurishte ve diğer yerleşim yerlerinden yoldaşlarının kendilerini takip edip etmeyeceği bile bilmiyorlardı. O an çok gergin bir andı ve onu benzersiz kılan da tam da budur” . Milli uyanış döneminde Koprivshtitsa, zengin bir dağ kasabası ve devrimci ruha sahip bir eğitim merkeziydi.

“Kanlı Mektup”, Nisan Ayaklanması’nın başlangıcını kısa anca ayrıntılı bir şekilde anlatıyor:

"Kardeşlerim! Dün, Plovdiv’den Neceeb Ağa,  köyümüze geldi ve aralarında benim de bulunduğum birkaç kişinin tutuklanmasını emretti. Oborishte'deki konseyde aldığınız kararı öğrendiğimde, birkaç cesur adamı topladım ve silahlanarak konağa doğru yola çıktık ve oraya saldırıarak müdürü ve birkaç zaptiyeyi öldürdük...

Şu anda, ben bu mektubu yazarken, konak önünde bayrak dalgalanıyor, silahlar kilise çanlarının yankısı eşliğinde ateşleniyor ve sokaktaki kahramanlar birbirlerini öpüyorlar!...

Eğer sizler, kardeşlerim, gerçek vatanseverler ve özgürlüğün havarileriyseniz, bizim örneğimizi izleyin...».

Koprivshtitsa, 20 Nisan 1876. T. Kableshkov

Bir ayaklanma çağrısı olan mektup ulusal kurtuluş hareketinin katılımcısı Zahari Stoyanov tarafından yazılan “Bulgar Ayaklanmaları Üzerine Notlar” adlı kitapta yer almaktadır. Ancak Svetlana Muhova, mektubun orijinalinin ya da en azından Osmanlıca çevirisinin bir gün İstanbul’daki arşivlerden ortaya çıkacağı umudunu kaybetmiyor.

Svetlana Muhova sözlerine şöyle devam etti:

“Mektubun üç yerde yan yana üç nokta ile üç kısma ayrılması ilginçtir. . Yıllar önce Todor Kableshkov’un mektuplarını çok dikkatli bir şekilde incelemiştim. Kableshkov’un, bir şey yazarken genellikle kendi dönemine uygun noktalama kurallarına uyuduğunu farkettim. Ancak bir heyecan, bir duygu ortaya çıktığında, mektubu sıkça üç nokta ile kesiyordu. Bu üç noktalar, muhtemelen ayaklanmanın ilan edildiği anda Kableshkov'un heyecanını gösteriyor" diye izah etti tarihçi.

Svetlana Muhova, pek çok kişinin mektubun kanla yazıldığı için “kanlı” olarak adlandırıldığını düşündüğünü açıkladı. Ancak, 1876 yılının çağdaşlarına atıfta bulunarak, mektubun kanla yazılmış olamayacağını kesin bir dille belirtmekte ve metnin altında Kableshkov’un kendi kanıyla çizilmiş bir haç olabileceğini öne sürdü. 1876 yılının Nisan ayından sonra, “Kanlı Mektup” ifadesi Bulgarlar için kararlılık, eylem, mücadele çağrısı ve dürüstçe yerine getirilen sözün simgesi haline geldi.

Nisan Ayaklanması kısa zaman içerisinde hazırlandı, kötü bir şekilde koordine edildi ve bundan nispeten kısa bir sürede bastırıldı.Buna rağmen derme çatma silahlarla donanmış isyancıların eylemleri neticesinde bağımsızlığa giden yol açılmış oldu. İsyanın bastırılması sırasında sivil halka yönelik zulümler, Avrupa’nın müdahalesine yol açtı. Bu olaylar, Osmanlı-Rus Savaşı'na ve 1878'de Bulgaristan Prensliği’nde ve Doğu Rumeli’de ilk bağımsız topraklarının ortaya çıkmasına öncülük etti.

• Georgi Benkovski’nin “Kanatlı" çetesindeki yabancılar
• Pavel Bobekov ve Nisan Ayaklanması'nın grameri
• Ulusal kurtuluş mücadelesinde Bulgar kadınlarının rolü

Çeviri: Ergül Bayraktar