Muhafız Orkestrası devlet törenlerinde asırlık geleneği yaşatıyor

6 Mayıs Aziz Georgi Günü, Bulgaristan’da aynı zamanda Cesaret Günü ve Bulgar Ordusu Bayramı olarak kutlanıyor. Askeri gelenek, ulusal hafıza ve manevi değerler ile simgeleri bir araya getiren bu tarih, devletin önemli sembollerinden biri olarak öne çıkıyor. Bu bağlamda asker imgesi çoğu zaman muhafız görüntüsüyle özdeşleşirken, ayırt edici üniformaları ve itinalı törenleriyle Ulusal Muhafız Birliği Bulgar devlet geleneğinin simgelerinden biri olmuştur.

Temsili bir askeri birlik olan Ulusal Muhafız Birliği, devlet bayramlarından uluslararası katılımlı diplomatik etkinliklere kadar geniş bir alanda rol üstlenerek sadece protokol görevleriyle sınırlı kalmamakta, aynı zamanda tarihi hafızanın korunmasına katkı sağlamakta ve modern toplumda ulusal kimlik bilincinin canlı tutulmasında önemli bir işlev üstlenmektedir.

Bu mirasın önemli bir parçası, 1892 yılında prens kararnamesiyle kurulan Muhafız Orkestrasıdır. Bulgaristan’daki ilk profesyonel müzik topluluklarından biri olan orkestra, ulusal müzik kültürünün gelişimine önemli katkı sağlamıştır. Bulgar müziği, 19. yüzyılın sonlarında yabancı şirketler için gramofon kayıtları yapan orkestra sayesinde Avrupa’daki dinleyicilere ulaşmıştır.

Bulgaristan’daki erken dönem profesyonel orkestralar ve Muhafız Orkestra tarihine ilişkin iki araştırmanın yazarı olan ve Sofya’daki Ulusal Müzik Okulu “Lyubomir Pipkov” öğretim görevlisi müzikolog Dr. Galya Grozdanova-Radeva şunları söyledi:

“Muhafız Orkestrası’nın 1893 yılının başında fiili çalışmalarına başlayan kadrosunun büyük ölçüde Bulgar müzisyenlerden oluştuğunu belirtmek önemlidir. Bu birlik, tamamen faal bir askeri orkestra olup personeli 6. Tırnovo Alayı’ndan Muhafız Süvari Bölüğü bünyesine aktarılmıştır. Dolayısıyla yeni kurulan bir orkestra değil, geçmişi olan bir yapıdır. Orkestranın başına, bir yıl önce ülkenin en deneyimli kapellmaisteri, ilk profesyonel şefi ve bestecilerinden Josef Chochola yönetimine geçmiştir.”

Muhafız Orkestrası bugün Bulgaristan’daki askeri müzik geleneğini temsil ediyor. Bu geleneğin başlangıcı, birliğin resmi olarak kurulmasından on yılı aşkın bir süre öncesine, 1879 yılına dayanıyor. Bulgaristan’ın Osmanlı egemenliğinden kurtuluşundan bir yıl sonra ilk askeri orkestra, Çek kapellmaister Josef Chochola yönetiminde Veliko Tırnovo’ya geldi. Orkestra, kısa süre sonra yeni kurulan Bulgar devletinin önemli gelişmelerinden biri olan Prens Aleksandır I Battenberg’in ilanı ve ilk Bulgar Anayasası’nın kabulü gibi süreçlerde görev aldı.

Müzikolog Dr. Galya Grozdanova-Radeva, askeri bando orkestralarına adanmış tek monografinin Atanas İvanov tarafından 1979 yılında yayımlandığını belirterek, bu toplulukların önemine rağmen uzun süre derinlemesine akademik çalışmaların konusu olmadığını bildirdi. Bulgaristan Radyosu’na konuşan müzikolog, Kurtuluş sonrası Bulgaristan’da müzik hayatının şekillenmesinde kilit rol oynayan ve Bulgaristan ile Avrupa arasında önemli bir kültürel köprü oluşturan askeri orkestraların gelişimine dair az bilinen noktaları da şöyle dile getirdi:

"Bulgar devletinde “müzisyen” mesleği, 1879 yılında askeri orkestralarla birlikte ortaya çıkmıştır. O dönemde bu meslek üç şekilde icra edilmekteydi: askeri müzisyen, askeri kapellmeister  ve şarkı ile müzik öğretmeni. Askeribandolar, Bulgaristan’daki ilk profesyonel müzik topluluklarıdır.”

Bu orkestralar ulusal bir sanat repertuvarının oluşmasını sağlamış, sözde kapellmaister okulları ise yüzlerce Bulgaristan gencini müzisyen olarak yetiştirmiştir. Bu görevler Bulgar devleti tarafından onlara verilmiş olup, aynı zamanda Bulgar müzik folklorunun bir araya getirerek, kaydedilmesi, ayrıca Bulgaristan dinleyicisinin Avrupa bestecilerinin eserleriyle tanıştırılarak Avrupa müzik sanatına kazandırılması da bu misyonun bir parçası olmuştur.

Dr. Galya Grozdanova-Radeva devamında şunları söyledi:

“Bulgaristan’daki müzik-pedagoji okulunun temellerinin de askeri kapellmaisterler ve müzisyenler tarafından atıldığına dikkat çekmek gerekir. Bu, onların temel görevlerinden biri olup, Bulgaristan’a gelmeden önce imzaladıkları sözleşmelerde, her birinin yılda en az üç Bulgaristan gencine, çaldığı enstrümanı öğretme şartı koşulmuştu. Zamanla gelişen bu eğitim sistemi, tüm orkestraların kadro ihtiyacını karşılamış ve sürekli yeni orkestraların kurulmasına imkan sağlamıştır. Böylece Bulgar ordusunun personel kapasitesi dolduktan sonra, bu askeri kapellmaisterler tarafından yetiştirilen müzisyenler sivil orkestraların da kadrolarını oluşturmuştur.”

Askeri orkestralar, genç Bulgar devletinin katıldığı tüm savaşlarda ordunun ön saflarında yer almıştır. Sırp-Bulgar Savaşı, Birinci ve İkinci Balkan Savaşları ile Birinci ve İkinci Dünya Savaşları sırasında birliklere eşlik eden orkestralar, çeşitli muharebe alanlarında görev yapmıştır. En zorlu anlarda dahi icra edilen askeri marşlar, ordunun moralini yükselterek ilerleyişine ve başarısına katkı sağlamıştır.

Dr. Galya Grozdanova-Radeva sözlerini tamamlarken şunları kaydetti:

“Bu Bulgar evlatları, birçok savaş alanında kanlarını ve canlarını vererek özgürlük, bağımsızlık ve toprak bütünlüğünü korumak için mücadele etmiştir. Bugünkü bayram vesilesiyle, sağlık dışında, tüm Bulgaristan halkına ve askeri personele dileğim, tarihi ve kültürel hafızamızı sağlam bir şekilde koruyup hatırlayalım, çünkü bu, Bulgar ulusunun manevi direğidir ve bir halk olarak ruhumuzun bağımsızlığını ve öz saygısını, bir ulus olarak geleceğimizi garanti altına alan şeydir. Askeri orkestralar ve kapellmaisterler (şefler) için de çalışmalarının saygı görmesi, değerinin bilinmesi ve toplumda hak ettiği itibarı görmesini diliyorum. Bulgar devletine de teşekkür ederim, çünkü Bulgar ordusu aracılığıyla toplumda Kurtuluş’tan günümüze Bulgar kültürünün en büyük destekçilerinden birini oluşturdu.” 

Bulgar Ordusu saflarında görev yapmayı seçen herkesin bayramı kutlu olsun!

İlgili haber:

• Muhafızlar üniforması Bulgaraskerinin cesaretini simgeliyor

Yazı: Yoan Kolev
Çeviri: İmren Hacımustafa, Bedriye Haliz