Cuma öğleden sonra

hüzün ki en çok yakışandır bize

belki de en çok anladığımız

Hilmi Yavuz

Hüzün, insanın hayatında kaçınılmaz olarak karşılaştığı bir duygudur. Değerli bir şeyin elden çıkması, kaybedilmesi üzerinde kalpte doğan üzüntü duygusunu ifade eden hüzün, geçmişte yapılamayan, yapılmayan veya kaçırılan şeylerden dolayı doğmaktadır ve insanın iç dünyasını kaplamaktadır, hatta dışına ve davranışlarrına da yansımaktadır. Kayıplar, ayrılıklar, gerçekleşmeyen arzular ve yaşanan acılar insanda keder, üzüntü meydana getirir. Fakat İslâm dini ve onun etrafında şekillenen düşüncede hüzün yalnızca giderilmesi gereken bir ruh hâli olarak görülmez. Hüznün değeri, kaynağına ve insanı götürdüğü yere göre değişir. Meselâ, tasavvuf erbabı hüznü “geçmiş zamanda kaçırılan ibadetler, taatler ve hayırlı işler ile günah ve tembellik içerisinde geçen ömür için üzüntü ve acı duymak” şeklinde tarif etmişler ki, bu üzüntü ve acı duyguları ibret, tövbe, istiğfar, hayra azmetme, çaba ve gayret gibi olumlu sonuçlar doğurma potansiyeline sahiptir. Doğru yerde hüzünlenmek insanın olgunlaşmasına vesiledir, bazen de olgunluğunun alâmetidir. Ama yanlış yerde ve değersiz şeylerre hüzünlenmek insanı ruhen ve mânen çökertebilecek, hüsrana uğratabilecek özelliğe sahiptir.

Hüzün ifadesi, Kur’ân-ı Kerim’de kırkın üzerinde yerde zikredilmektedir. Özellikle insanlara hayat modeli sunan Peygamber kıssalarında hüznün bulunması dikkat çekicidir. Nitekim Hazreti Yakub’un oğlu Yusuf’tan ayrılması üzerine söylediği, “Ben hüznümü ve kederimi ancak Allah’a arz ediyorum.” (Yusuf, 12/86) sözü, hüznün Allah’a yöneltilebileceğini gösteren güzel bir örnektir. Demek ki insanın üzülmesi tabiîdir; önemli olan, bu üzüntünün insanı nereye taşıdığıdır. Allah’a taşırsa ne âlâ, masiyet ve günaha sürüklerse vâ-esefâ...

Peygamber Efendimizin hadislerinde de zikredilen hüzün, insanî bir duygu olarak ifade edilmiştir. Nitekim evlâdının çcoukken ölmesi üzerine “Kalp hüzünlenir, göz yaşarır” diyen âlemlere rahmet olarak gönderilen Hazreti Muhammed Mustafa’dır. Onun hayatında bir de “Hüzün Yılı” olarak tarihe geçen kederli ve sıkıntılı dönem vardır. Ama aynı zamanda Allah’ın Elçisi hüznü, daha ziyade bir olgunluk alâmeti ve sorumluluğun bilincinde olmanın bir sonucu olarak değerlendirmektedir. Nitekim Hüzün Yılı’nın zorluklarından sonra Peygamber Efendimizin iç dünyasında ve hayatında yeni keşif ve açılımların meydana geldiği, Mirac mucizesinin yaşandığı bilinmektedir.

Felsefe, psikoloji ve tasavvufu belirli ölçüde birleştiren bir ilim dalı olan İslâm ahlâkı da hüzün meselesi üzerine epey durumuştur. Özellikle el-Kindî, İbn Miskeveyh, Gazalî gibi ilim adamları, hüznü, çoğu zaman dünyaya ve geçici nimetlere aşırı bağlanmanın bir sonucu olarak ortaya çıktığı görüşündedirler. Bu bakımdan insan, kaybedilmesi kaçınılmaz olan şeylere ne kadar fazla bağlanırsa, kayıp karşısında o kadar derin bir hüzne kapılabileceğini ifade etmişlerdir. Bunun önüne geçme yolu olarak da insanı geçici şeylerden ziyade kalıcı ahlâkî ve manevî değerlere yönelmeye çağırmışlardır.

Allah’a inanan ve “Onlar için korku yoktur, üzülmezler de” ayetine muhatap müminler olarak hüznü bir son olarak görmemeliyiz, çıkışı olmayan bir çukur olara değerlendirmemeliyiz. Bu konuda müjdecimiz, çıkış kapısını gösterenimiz, ıssız çöldeki derin ve kapkaranlık çukurdan kurtulan/kurtarılan Hazreti Yusuf’tur. Diğer müjdecimiz ise hüznü

dünyadakilerce dindirilemeyen, ama dünya ötesine kapı açılarak üzüntüsünün giderildiği Hazreti Muhammed (s.a.s.)’dir.

Hüzünleniyoruz, madem ki bu mihnet diyarına gelmişiz, hüzünlenceğiz de. Ama “Neye üzülüyorum? Kaybettiğim şey gerçekten kalıcı mı? Bu hüzün beni Allah’a yaklaştırıyor mu?” diye sormalıyız. Çünkü dünyayı kaybetmenin hüznü insanı tüketebilir; fakat Allah’tan uzak kalmanın hüznü, doğru değerlendirildiğinde, insanı yeniden Allah’a yöneltebilir.