Tutrakan destanı

Başkent Sofya’dan oldukça uzak ve pek bilinmeyen bir yerde, Silistra ilinin Tutrakan belediyesine bağlı Şumentsi köyünde ülkemizdeki en büyük askeri anıt mezarlığı bulunuyor ve bundan tam 110 yıl önce Bulgar ordusu 1916 yılının Eylül ayı başlarında, yani Birinci Dünya Savaşı sırasında Rumenleri ve Rusları yenerek Dobruca'nın kurtuluşuna öncülük etti. Bulgar ordusunun bu şanlı zaferi her yıl 6 Eylül’de Şumentsi köyünde resmi törenlerle kutlanır ve Bulgar tarihine Tutrakan destanı olarak geçen Tutrakan savaşında hayatını kaybeden binlerce Bulgar, Rumen, Türk ve Alman askeri anılır.

1913 yılında, II. Balkan Savaşı sırasında diğer komşularıyla savaş halinde olan Bulgaristan'a saldıran Romanya birlikleri Güney Dobruca'yı ele geçirdi ve Sofya'ya doğru ilerledi. Bulgaristan'ın bir anlaşma önerisi üzerine Romanya hükümeti Tutrakan- Balçik hattı boyunca Güney Dobruca'yı istila etti. 28 Temmuz 1913 tarihli Bükreş Antlaşması'na göre, Güney Dobruca Romanya sınırlarına dahil oldu ve Tutrakan şehri, Romanya Krallığı tarafından işgal edildi. Burada Fransız ve Belçikalı uzmanlarının hazırladıkları proje çerçevesinde 2 yıl boyunca Tutrakan Kalesi inşa edildi. Tuna Nehri üzerinde bir köprübaşı görevi gören bu kale, 15 tabya (fort), 2 savunma hattı,siperler, 150 top ve onlarca makineli tüfek yuvasıyla 39 bin kişilik bir garnizon tarafından korunuyordu.

5 ve 6 Eylül 1916'da, donanımlı bir topçu birlği ve Preslav, Varna, Birinci Sofya ve Altıncı Tırnovo adlı ayaların güçlü ve ani hücümlarının ardından, üstelik sadece 33 saat içinde ele geçirilmesi imkansız olduğu düşünülen kale ele geçirildi. 45 bin kişilik Romanya ordusundan sadece 3 500 asker Tuna nehrini geçmeyi başardı. 28 bin Rumen asker ve 450 subay esir düştü. Savaş meydanında ve Tuna nehri sularında Rumen, Bulgar, Alman ve Türk olmak üzere yaklaşık 8 bin asker hayatını kaybetti; Bazı kaynaklar ise ölen asker sayısının 10 000 ‘i aştığını kaydetmektedir.

Tutrakan destanı olarak literatüre giren bu savaşın hemen ardından, 4.  Preslav Piyade Tümeni komutanlığı, savaş alanında hayatını kaybeden tüm Bulgar, Rumen, Türk ve Alman askerlerinin kalenin Romanya tahkimat hattındaki 6 numaralı forta defnedilmesine karar verdi. Bu karar tesadüf değildi. Zira general Pantaley Kiselov kumandanlığındaki Bulgar ordusu 5 Eylül 1916’da Tutrakan kalesinin 5, 6 ve 7 numaralı fortlarına karşı en şidddetli hücümünü gerçekleştirdi ve en büyük kayıplar burada verildi.  

Böylece savaşın hemen ardından, farklı milletlerden binlerce askerin mezarının bulunduğu “1916 Savaş Anıt Mezarlığı" inşa edildi. Bu anıt Bulgaristan topraklarının ulusal birliği uğruna yapılan savaşların neticesinde oluşturulan en büyük askeri anıt mezarlığı oldu.

1922'de ise Bulgarca, Romence, Almanca ve Osmanlı Türkçesi olarak üzere üzerinde dört dilde “Vatanın uğrunda canlarını kahramanca feda edenlere hürmet ve tazim” sözleri bulunan ve Tutrakan Destanı kahramanlarına minnettarlığın bir sembolü olan anıtlar inşa edildi.

Petır Boyçev’in “Tutrakan Destanı Kahramanları” adlı eserinde yer alan listelere göre Tutrakan savaşında Bulgar ordusu 2545 kayıp verdi.  Bunlardan 248’i Türk ve Müslüman askeriydi. Peki anılarına anıt dikilen ve 1916 tarihli Tutrakan savaşında hayatını kaybeden bu Türk askerleri kimlerdir?

Bilindiği üzere 1 Ekim 1915'te Bulgaristan Birinci Dünya Savaşı'na Merkezi Güçler (Almanya, Avusturya-Macaristan ve Osmanlı Devleti) safında katıldı. Böylece daha önce Birinci ve İkinci Balkan Savaşında karşı karşıya gelen Bulgaristan Çarlığı ile Osmanlı Devleti, Birinci Dünya Savaşında müteffik oldu. Balkan savaşlarında seferber eilmeyen Türkler Birinci Dünya Savaşı esnasında hem Bulgar ordusunda hem Osmanlı ordusunda yer alabildi. Özellikle Balkan savaşları neticesinde Bulgaristan’a katılan yeni topraklardaki Müslümanların bir kısmı Osmanlı ordusunda savaşmayı tercih etti. Bunlar Kafkas ya da Arabistan cephelerine gönderildi. Çanakkale savaşına katılan Bulgaristanlı Müslümnaların çoğu şehit oldu.

Evlerine daha yakın olacak ve aynı iklim şartlarında savaşmak isteyen Bulgaristanlı Türk ve Müslümanların diğer bir kısmı ise Bulgar ordusunun saflarında yer aldı. Bunlardan bazıları levazım ve istihkam birliklerine sevkedildi. Ancak Makedonya cephesinde  Üçlü İtilaf devletlerinin askeri birliklerine ve Dobruca’daki Romanya ve Rusya ordusuna karşı  çarpışan Türkler de vardı. Hatta savaş meydanında gösterdikleri cesaretiyle öne çıkan Türk askerleri Bulgar askeri madalyalarla taltif edildi. Birinci Dünya Savaşında hayatını kaybeden ve askeri madalya kazanan bu Türk askerlerin isim ve listelerine Merkezi Devlet Tarih Arşivinin internet sayfasından ulaşılabilmketedir.

1926 yılına ait Bulgaristan Çarlığı İstatistik Yıllığında yer alan bilgilere göre Birinci Dünya Savaşında 88 106 Bulgar ve 9604’ü Türk askeri hayatını kaybetti. Canları pahasına vatanları olan Bulgaristana karşı bağlılığını ıspatlayan bu Türk askerinden 248’i adını Tutrakan destanına yazdırdı. Bunların büyük bir kısmı 4. Preslav Tümenin Preslav, Varna ve  Şumen alaylarında, 47 ve 48 ve  alaylarında kayıtlı askerlerdi. Eylül ayı başlarındaki çarpışmalarda da ölenler vardı. Ancak en şiddetli çarpışmaların meydna geldiği 5 ve 6 Eylül de hayatlarını kaybedenler çoğunluktaydı. Ayrıca daha sonra çeşitli askeri hastanalerde yaralarından ölenler de vardı. Aralarında toplu mezara gömülenler olmakla beraber, Bulgar ordusundaki Türk askerlerinin büyük çoğunluğu 7 numaralı fortta defnedildi. İstisanai olarak ölümünden sonra Çavuş rütbesine terfi edilen Mehmedemin Yunuzov Mehmedov “Bobla” adlı ormanlık alanına gömülmüştür.

Tutrakan destanı ve kahramanları bilimsel konferans ve 6 Eylül Şumentsi köyünde yapılacak resmi törenle anıldı.  Bu vesileyle Tutrakan savaşında vatanın uğrunda canlarını feda eden tüm kahraman askerleri saygıyla anılıyoruz.