Ruse’deki “Balkan” oteli eski ihtişamına kavuşmayı bekliyor

Günümüzde Rusе'nin sembol kültürel anıtları arasında bulunan, birçok tarihi olaya tanıklık eden “Balkan” oteli, Ruse’deki Türkler’in geçmişinin bir parçasıdır. Zira“Balkan” oteli Ruse Cemaat-ı İslamiyesi’nin girişimiyle 1905-1907 yılları arasında "Han Kubrat" Meydanı'nda, “Aleksandrovska” sokağında vakıf olarak inşa edilmiştir. Bina Ruse’deki Türk nüfusunun ihtiyaçları için gelir kaynağı sağlamak amacıyla yaptırılmıştır.

Mimari açıdan, 19. yüzyılın sonlarıyla 20. yüzyılın başları arasındaki geçiş döneminde neoklasisizm ve modernizmin harmanlanmasının klasik bir örneği olan “Balkan” oteli Ruse’deki Türklerin yeni çağa uygun bir şekilde varlık göstermek çabalarını yansıtmaktadır.  

Ruse’de “Balkan” otelinin inşa edildiği dönemde sayısı gittikçe azalan, ancak köklü ve zengin bir vakıf kurma geleneğine sahip bir Türk nüfusu vardı. Midhat Paşa'nın girişimiyle 1865'te Tuna Vilayeti'nde yapılan ilk nüfus sayımına göre Ruse’de toplam nüfusun yarısı Türktü. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'ndan sonra diğer bölgeleri saran göç dalgası, Ruse'deki Türk nüfusunun sayısını önemli ölçüde değiştirecek kadar güçlü olmadı. Ancak 1887 yılından itibaren şehirdeki Türk nüfusunda bariz bir azalma görülmeye başladı.

Bununla beraber Ruse şehri cami, mescit, tekke, türbe, medrese, mektep, imaret gibi dini ve hayır kurumlardan oluşan çok zengin vakıf eserleriyle dikkat çekmekteydi. 1868-1869 tarihli Tuna Vilayeti Salnamesi’ne göre Ruse’de 30 cami, 1 rüştiye, 9 mektep, 6 medrese ve 7 tekke vardı. Hayırseverler yüzyıllar boyunca bu kurumların varlığının sürdürülmesi için gerek gayrimenkul gerekse para vakfetmişlerdir.

1881 yılında Ruse’de yeni şehir planının kabul edilmesiyle vakıf eserin çoğu plan dahilinde kaldı ve sokakların genişletilmesi gerekçesiyle yıkıldı. 1906'da Tombul Camii ve ona bağlı mekteple Hacı Mehmed Camii, şehir planının dışında kalarak varlığını sürdürebildi. Mirza Said Paşa Camii'nin bir kısmı ve ona bağlı medrese ise şehir planının sınırları içinde yer alarak ortadan kaldırıldı.

Günümüzde “Aleksandrovska” sokağı, geçmişte “Cami-i Cedid” mahallesinde yer alan Salkımlı Camii ise 19. yüzyılın sonlarına kadar ayakta kaldı. Ruse Cemaat-ı İslamiyesi, mülkiyetinde kalan bu cami arsasının üzerinde bir otel inşa etmesine karar verdi. Bu nedenle Belçika'nın Gent şehrinde inşaat mühendisliği ve mimarlık mezunu olan, Ruse’de pekçok ticari ve konut binası tasarlayan şehrin baş mimarı Todor Petkov’a görev verdi. Böylece 1905-1907 yılları arasında inşa edilen ve Ruse'nin merkezinde daha sonra “Balkan” otel olarak adlandırılacak "Bristol" oteli  ortaya çıktı.

Yukarıda da belirtildiği gibi otel binası Ruse Cemaat-ı İslamiyesi tarafından bir gelir kaynağı olarak kullanıldı.  20. yüzyılın başında, dönemin ünlü kuyumcularından "Tevo Papazyan"nın kuyumcu atölyesi zemin katta yer alıyordu. Zemin katta ayrıca çok çeşitli dükkanlar vardı. Bu dükkanlarda kayısı pestili, hurma, incir, kavrulmuş kestane ve fındık satılıyordu. Çocuk oyuncakları ve ev eşyaları satan dükkanlar da vardı.

Birinci Dünya Savaşı sırasında bu külliyetli bina, İngiliz ve Fransız askerlerinin İşgal Kolordusu'nun karargâhını barındırdı. Karargâhta bulunan özellikle  Senegal ve Cezayir askerleri Ruse halkının büyük ilgisini çekti. 1946'larda Ruse’deki mülklerin kamulaştırılmasının ardından otelin adı “Republika " ve "Moskva" olarak birkaç kez değiştirildi. Ardından "Balkan" adı verildi. Bina günümüze kadar bu isimle anılmaktadır.

1959'da çatı katı yandığında binanın yıkılması ve yerine başka bir şey yapmak fikri ortaya atıldı, ancak binanın korunması gerektiği görüşü üstün geldi. Yapılan tamirattan sonra devlet müliyet hakkı elde etti.

20. yüzyılın 60'lı yıllarında, “Balkan” oteli meyhaneye, lokantaya ve bir markete ev sahipliği yaptı. 1997 yılından itibaren 10 yıl boyunca bina, eski Başmüftü Nedim Gencev'in ailesine ait bir şirket tarafından işletildi.

2013 yılında Başmüftülük, binanın tek sahibi olarak ilan edilmesi talebi ile dava açtı. Üç yıl sonra, Bulgaristan Yüksek Temyiz Mahkemesi davayı reddetmesi üzerine müftülük bu karara itiraz etti. Binanın ideal kısımları için açılan ve yıllar süren mahkeme davalarından sonra nihayet 2022 yılında Ruse merkezindeki eski “Balkan” oteli binasının mülkiyet hakkı meselesi netleşti. Mahkemeden “Balkan” otelinin Ruse Belediyesi ve Ruse'deki Müslüman Encümenin ortak mülkiyetinde olduğu kararı çıktı. Bugün bakımsız ve yıkıntılar içerisindeki “Balkan” oteli eski ihtişamına kavuşmayı bekliyor.