Yurttaşlık eğitimi Bulgaristan’daki okullarda yerini alıyor

Tuna nehri kıyısındaki Vidin şehri, ulusal Avrupa Yurttaşlık Eğitimi programına dahil edilen yerleşim yerlerinden biridir. Program, Kamu Politikası Enstitüsü’nün öncülüğünde, ülkenin farklı bölgelerinde yurttaşlık dersi öğretmenlerine eğitim düzenleyen Eğitim Bakanlığı ve Almanya’nın Hanns Seidel Vakfı ile ortaklaşa hayata geçirildi.

Bulgaristan’da yurttaşlık eğitimi

Bulgaristan’da yurttaşlık eğitimi, bir asırdan fazla bir geçmişe sahip olup Avrupa’daki pedagojik fikirleri, demokratik gelenekleri ve deneyimlerini ülkenin kendi sosyo-politik ve kültürel bağlamına uyarlayarak gelişmiştir.  İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra, 1944 ile 1989 yılları arasında, gençlere belirli bir ideolojik dünya görüşünü aşılamak amacıyla komünizmin temellerinin öğretilmesi, yurttaşlık eğitiminin yerini almıştı.

1990’ların başındaki demokratik değişimlerin ardından, sivil toplum kuruluşları, dernekler ve öğretmenlerin girişimiyle yurttaşlık eğitimi kademeli olarak yeniden uygulamaya konuldu. Başlangıçta 1. sınıftan 12. sınıfa kadar olan öğrenciler için seçmeli bir dersti. 2020 yılında 11. ve 12. sınıf öğrencilerine zorunlu bir ders oalrak müfredata girdi.

Birkaç sivil toplum kuruluşu “Sivil Liderlik ve Aktif İşbirliği” adlı araştırmadaBulgaristan’daki okullarda yurttaşlık eğitiminin rolünü inceledi.Çalışma, budersin nasıl daha etkili bir şekilde öğretilebileceğini ve okul müdürleri, öğretmenler, veliler ve öğrenciler tarafından öneminin nasıl daha iyi kavranabileceğini araştırıyor. Girişimi yöneten "Birlikte Derste" Vakfıbünyesinde görev yapan Yulia Mishkova, BNR Vidin’e şunları söyledi:

“Bu yılın ilkbaharında, anketler, odak grup çalışmaları ve röportajlaryoluyla 1.000’den fazla öğretmenle görüştük ve onlara yurttaşlık eğitiminin kendileri için ne anlama geldiğini, eğitim sistemindeki yerini ve kendi rollerini nasıl algıladıklarını sorduk. Konuştuğumuz öğretmenlerin çoğu yurttaşlık eğitimini önemli buldu ve okullarda yer alması gerektiğine dair görüş belirtti. Ancak zamanlarını alan diğer yükümlülükler nedeniyle, pek çoğu, kendilerinden beklenen diğer görevlerin yanı sıra öğrencilerini hazırlamaları gereken sınavlarla birlikte bu konunun ne kadar etkili bir şekilde öğretilebileceği konusunda endişe duyuyor. Bu durum doğal olarak, bu konuya ne kadar zaman ayırabilecekleri konusundaki tutumlarını etkiliyor.

Peki, küçük kasabalardaki öğretmenlerin tutum ve ihtiyaçları, büyük şehirlerdekii meslektaşlarınınkinden farklı mı?

Yulia Mishkova: “Önemli ve büyük farklılıkların olduğunu sanmıyorum. Gördüğümüz kadarıyla öğretmenler hem benzer endişeleri paylaşıyor, hem de benzer iyi uygulama örneklerine sahip. Genel olarak, öğretmenler okul yönetiminin desteğine sahip olduklarında ve çalışmak için yeterli alan tanındığında, sınıfa farklı konuları getirme konusunda daha rahat hissediyorlar. Öğretmenlerin, günlük yaşamda ortaya çıkan meseleler hakkında öğrencilerle nitelikli tartışmalar yapmak ve bunları farklı bakış açılarından derinlemesine incelemek için yeterli zamana sahip olup olmadıkları konusu her yerde sorun olmaya devam ediyor. En az bunun kadar önemli olan bir diğer husus da, öğretmenlerin kendilerinin bu tür tartışmalara hazırlanmak için yeterli zamana sahip olup olmadıklarıdır.” diye belirtti.

Yurttaşlık dersi, lise eğitiminin son iki yılında verilmektedir. Vidin’deki Yordan Radichkov Yabancı Diller Lisesi’nde bu dersi veren öğretmenlerden biri Valya Aleksandrova’dır.

Valya Aleksandrova, şu anda uygulanan yurttaşlık eğitiminin güçlü ve zayıf yönlerini şöyle değerlendirdi:

“İlk büyük sorun, hem 11. hem de 12. sınıflarda haftada bir ders saatinin kesinlikle yetersiz olmasıdır. İkincisi ise yurttaşlık eğitimi konusunda özel olarak eğitilmiş öğretmenlerin eksikliğidir. Öğretmenler, dar bir uzmanlık alanından ziyade, çeşitli akademik alanlarda bilgiye sahip olmalıdırlar. Zira yurttaşlık eğitimi vermek, çevrenizdeki değişiklikleri sürekli takip etmek anlamına gelir. Ekonomi, felsefe, coğrafya ve tarih konularında temel bilgilere sahip olmanız gerekir. Öğretmenin gençlerle çalışmaya ve bu dersi vermeye yönelik kendi motivasyonu da önemlidir. Dersi öğrenciler için olabildiğince yararlı hale getirmesi gerekir.”

Emilia Emilova, Vidin’de Yabancı Diller Lisesi’nde 12. sınıf öğrencisidir ve yurttaşlık eğitiminin öğrencilerin eleştirel düşünme becerilerini geliştirmeye yardımcı olduğuna inanmaktadır. Emiliya bu konuda şunları belirtti:

“Dersleri çok ilginç buluyorum. Örneğin, Bulgaristan Anayasası’nın maddelerini inceliyoruz. Bize 20 madde veriliyor ve en önemli olduğunu düşündüğümüz on tanesini seçmtikten sonra seçimlerimizi tartışıyoruz. Haklarımızı ve sorumluluklarımızı öğrenmenin yanı sıra, sınıfta her türlü konuyu tartıştığımız için eleştirel düşünme becerimizi de geliştiriyoruz... Sık sık dezenformasyon ve yalan haberler ile bunları nasıl ayırt edebileceğimiz hakkında konuşuyoruz ve bence bu, gelecekte bu tür durumlarla karşılaştığımızda çok faydalı olacak...”

Sınıf arkadaşı Niya Marianova ise yurttaşlık eğitiminin daha erken yaşlarda başlatılması ve daha derinlemesine işlenmesi gerektiğini düşünüyor. Niya şunları paylaştı:

“Bence ders kitapları kurumlar hakkında bize yeterli bilgi veriyor, ancak beni endişelendiren şey, birçok gencin siyaset hakkında yeterince bilgi sahibi olmaması. Bir gün oy kullanmak zorunda kalacaklar, ama kime oy vereceklerini, ne için oy vereceklerini, nasıl ve neden oy vereceklerini bilmeyecekler.”

11. sınıf  öğrencisi Raisa Krumova bu yıl ilk kez yurttaşlık eğitimi dersini alacak. Raisa, ders ile ilgili düşüncelerini dile getirdi:

“Bir genç ve toplumun bir üyesi olarak rolümü anlamaya başladım. Avrupa değerleri, yurttaş katılımı ve okul topluluğuyla ilgili çeşitli ders dışı etkinliklere aktif olarak katılıyorum. Ayrıca girişimler düzenleme, görüşlerimizi ifade etme ve farklı amaçlar uğruna birlikte çalışma fırsatımız olduğu öğrenci konseyinin bir üyesiyim. Bana göre yurttaşlık eğitiminin gerçek anlamı budur – sadece haklarınızı ve sorumluluklarınızı bilmek değil, aynı zamanda sürece dahil olmak, görüşlerinizi ifade etmek, farklı görüşlere saygı duymak ve topluluğunuza katkıda bulunmak .”

Editör: Yoan Kolev, (BNR Vidin’den Teodora Yordanova-Spasova’nın röportajı)

Çeviri: Ergül Bayraktar