Düşük emekli aylıkları ve çalışan azlığı emeklilik sistemi için bir sınamadır

Aylık bütçenin iki ucunu birbirine bağlamak için emekli maaşına bel bağlayan Bulgaristan vatandaşlarının sayısı, 2 milyonun üzerindedir. Bu yılın 1 Temmuz tarihinden itibaren ülkemizde asgari emekli aylığı 347,51 Avro, azami aylık ise 1738,40 Avro tutarındadır. Asgari aylık alan emeklilerin sayısı 810 000, azami aylık alanların sayısı ise 9195 kişi. Hal böyle olunca Avrupa Birliği’nde emekli aylığı ortalamasının 1443 Avro olması, Bulgaristan’ı bu gösterge itibari ile topluluk ülkeleri arasında son sıraya getiriyor.

Ülke halkının gelirleri konusu gündemden hiç inmezken sosyal alanda yapılan her reform girişimi, yeni yeni soru işaretlerinin oluşmasına vesile oluyor. Ekonomi uzmanı Stoyan Panchev, radyomuza konuşurken emekli aylığı tutarının ülkenin çeşitli bölgelerinde farklılık göstermesinin, her şeyden önce eşit olmayan gelir dağılımından kaynaklandığını öne sürdü. Bulgaristan’da yeni bölgelendirme yapılması ve Sofya’nın Güneybatı bölgesinden çıkarılıp ayrı bir “Başkent” bölgesi olması fikrini değerlendiren uzman, şöyle konuştu:

"Bildiğim kadarı ile bu yönde çalışılıyor. Sonuçta biri başkent olmak üzere dört bölge olmalı. Doğru olanı budur, çünkü Sofya, Güneydoğu bölgesi ile ilgili ekonomik verileri çarpıtıyor. Ekonomik, idari ve saire faaliyetlerin son derece yoğun olduğu başkentin ayrılmasında kesinlikle fayda var. Bunun gelirleri etkileyeceğinden emin değilim, zira gelirler, idari bölgelendirmenin değil, farklı süreçlerin yansımasıdır. Kanımca ülkemizde desantralizayon politikasının uygulanması gerekiyor. Oysa bu politika aktif bir şekilde uygulanmayan birçok politikadan biridir”.

Stoyan Panchev, Bulgaristan’daki emeklilik sistemi dağıtım esaslı olduğu için çalışan nüfusun ödediği sigorta primleriyle, mevcut emeklilerin maaşlarını finanse ettiğini hatırlattı.

"Çalışanların sayısı azaldığı, emeklilerin sayısı ise arttığı halde emeklilik sisteminde açık oluşacak, finanse edilmesi de gittikçe zorlaşacak. Yani uzun vadede bu sorunun üstesinden gelmek istiyorsa eğer, doğum oranının ciddi ölçüde artması yönünde çalışmamız gerekiyor. Gelecekte çalışan sayısının ciddi ölçüde artması yolu ile emeklilik sistemindeki açık kapatılabilir.”

Nüfus politikasının teşvik edilmesi yönünde yeni fikir ve mekanizmaların uygulanabileceği inancını dile getiren Panchev, Macaristan’daki bazı modellere işaret etti.

"Örneğin Macaristan’da üç ve daha dazla çocuğu bulunan kadınların genel gelir vergisi ödememeleri kabul edildi. Ayrıca çocuk doğumu için ödenen primlerin artırılması gibi diğer önlemler de düşünülebilir.”

Halihazırda ülkemizde çocuk doğuran kadınlara sağlanan finansal destek bir defaya mahsus olmak üzere ilk çocuk için 191,74 Avro, ikinci çocuk için 460,17 Avro, üçüncü çocuk için ise 230,09 Avro tutarındadır.

Önemli olanın doğum oranının teşvik politikalarının ne gibi olabileceğinin araştırılmasına odaklanmak, hatta bu politikayı uygulayacak olan özel bir makam ya da komisyon oluşturmak olduğunu belirten Panchev, bunun bir devletin yürütebileceği en önemli politika olduğunu vurguladı.

Emekliliğe ayrılma yaşı artacak mı?

Halihazırda Bulgaristan’da emekliliğe ayrılma yaşı kadınlarda 62 yaş 6 ay, erkeklerde ise 64 yaş 9 ay. Ekonomi uzmanı emeklilik yaşının önümüzdeki dönemde artacağının kesin olduğunu kaydetti.

"Bizzat ben bunun daha hızlı olmasını tercih ederim. Bu çalışanların emeklilerden sayıca az olması problemine çözüm getirmenin en kolay yoludur. Ancak bunun doğru nüfus politikası ile birlikte uygulanması lazım, çünkü emeklilik sisteminde bu kadar büyük bir açık varken ya emekli aylıklarının endekslenmesine son verilmeli, ya emeklilik yaşı artırılmalı, ya da bir yerden çok daha büyük sayıda çalışan sağlanmalıdır”.

Stoyan Panchev’e göre emeklilik sisteminin mevcut durumu göz önüne alındığında şimdi 35-40 yaşlarında ve daha genç olan vatandaşlar, ya emekliliğe hiç ayrılamayacak ya da normal ve insana yaraşır hayat sağlayan emekli maaşı alamayacaklar.

Söyleşi         : Yoan Kolev

Haber          : Elena Karkalanova

Çeviri          : Tanya Blagova