Haber
Ünlü Bulgar bilim insanının doğumunun 148. yılı
Dr. Stamen Grigorov ve Bulgar yoğurdunu efsaneye dönüştüren bakteri
1905’te çığır açan keşfi, Bulgaristan’ı dünya mikrobiyoloji ve probiyotik haritasının merkezine yerleştirdi
Salı 27 Ekim 2026 05:00
Salı, 27 Ekim 2026, 05:00
Д-р Стамен Григоров и бактерията, превърнала българското кисело мляко в легенда - Д-р Стамен Григоров (1878 – 1945)
FOTOĞRAF nauka.bg
Yazı Boyutu
Bulgar yoğurdu sadece bir gıda değil, aynı zamanda gelenek, sağlık ve eşsiz lezzetin sembolüdür. Lactobacillus bulgaricus ve Streptococcus thermophilus adlı özel laktik asit bakterileri sayesinde sahip olduğu olağanüstü besin ve sağlık özellikleriyle dünya çapında tanınmaktadır.
Otantik Bulgar yoğurdu, yoğun, homojen ve kremsi bir kıvama sahiptir ve narin, taze bir aromaya sahiptir. Tadı uyumlu, hoş bir ekşilikte, ferahlatıcıdır; acı veya yapay tatlar içermez. Bulgar yoğurdunun kalitesi, Bulgaristan Standatlar Enstitüsü(BDS) tarafından belirlenen BDS standardına göreinek, koyun, manda, keçi veya karışık sütten, Bulgaristan’da izole edilmiş ve genetiği değiştirilmemiş Lactobacillus delbrueckii ssp. bulgaricus ve Streptococcus thermophilus simbiyotik kültürleriyle mayalanmalıdır. 2023 yazından itibaren Bulgar yoğurdu, Avrupa Korunan Menşe İsimleri Sicili’ne kaydedilmiştir.
FOTOĞRAF nivabg.com
Bulgar yoğurdunun ünü ve bilimsel temeli doğrudanBulgar bilim adamı Dr. Stamen Grigorov’un (27 Ekim 1878 – 27 Ekim 1945) adıyla bağlantılıdır. Mikrobiyolog Dr. Stamen Grigorov, süte yoğurt kıvamını ve ona ekşi tadını veren laktik asit bakterisini dünyada ilk izole eden kişi olarak ve tüberküloz hastalığına karşı tedavi edici bir aşı geliştirmek için yürüttüğü yoğun çalışmalarıyla bilimde kalıcı bir iz bırakmıştır.
Dr. Stamen Grigorov, 1905 yılında, henüz 27 yaşındayken, yoğurtta fermantasyona neden olan laktik asit mikroorganizması Lactobacillus bulgaricus’u tanımladı. On iki çocuklu ailenin dokuzuncu çocuğu olarak doğan bu delikanlının,Trun belediyesine bağlı Studen Izvor köyünden çıkıp Fransa’nın Montpellier şehrine doğa bilimleri bölümünü başarıyla bitireceğini kim düşünebilirdi ki?
Vatansever Bulgarların desteğiyle Cenevre’de tıp eğitimini tamamladı ve ünlü bakteriyolog Prof. Leon Massol tarafından fark edildi. Prof. Massol, ona Bulgar yoğurdundaki mikroorganizma topluluğunu araştırma görevini verdi. Dr. Stamen Grigorov, araştırmaları sırasında memleketinden geleneksel bir toprak kap içinde getirdiği ev yapımı yoğurt numunesini incelemeye karar verdi. İncelemeleri sonucunda, sütün fermente olmasını sağlayan çubuk şeklindeki asit bakterisnin izole etmeyi başardı.
Lactobacillus delbrueckii subsp. bulgaricus bakterisi
FOTOĞRAF gbif.org
O dönemde Nobel ödüllü Rus bilim insanı Prof. İlya Mechnikov, Avrupa’da insan vücudunun yaşlanma nedenlerini ve uzun ömürlülüğü araştırırken en fazla 100yaşını aşmış kişininBulgaristan’da bulunduğunu fark etti. Ne yazık ki, bugün ülkemiz bu birinciliğini kaybetmiştir. Acaba bunun nedenlerinden biri yoğurdun kalitesinde yatıyor olabilir mi?
Bilim adamının torunu Yulia Grigorova, Bulgaristan Radyosu arşivinde yer alan bir röportajda: “Üreticilerin çoğu, daha ucuz ve kalitesi daha düşük mayaları kullanmayı tercih ediyor. Elbette, tadı farklı oluyor, çünkü ürüne ticari bir görünüm kazandırmak, zaman içinde dayanıklı olmasını sağlamak ve belirli bir kıvamda tutmak gerekiyor. Ev yapımı yoğurtta bu yoğunluk ve kıvam olmasa da bağırsak mikroflorası(probiyotik gücü) üzerinde mükemmel bir etki gösterir. Uzun ömürlülüğe gelince, bunun nedenleri sadece gerçek yoğurt tüketimine bağlı değildir.”diye ifade etmiştir.
FOTOĞRAF culinarytourism.bg
Dr. Grigorov’un biyografisinden ilginç bir ayrıntı, tüberküloz tedavisi ve aşısının geliştirilmesinde kritik bir rol oynamasına rağmen tüberküloz aşısının mucidi olarak adını tarihe yazdırma fırsatını kaçırmasıdır. Paris Pasteur Enstitüsü'nden gelen çalışma teklifini reddeden Dr. Grigorov,ülkesi Bulgaristan'a döndü. Daha sonra aşının keşfedicileri olarak Fransız bilim insanları Albert Calmette ve Camille Guérin’in isimleri tarihte yer aldı.
Torunu Yulia Grigorova, on yılı aşkındır bir süre önce Bulgaristan Radyosu’nun muhabiri Diana Tsankova’ya verdiği röportajda.“Dr. Grigorov, Bulgaristan’a dönmeden önce tüberküloz hücreleri üzerine çalışmaya başlamış ve Trun’daki hastanenin başhekimliği görevini sürdürürken kısıtlı imkanlarla kurduğu laboratuvarda araştırmalarına devam etti. 1906’da iki Fransızın keşfini yapmasından üç ay önce aşıyı geliştirdi, ancak Bulgaristan’da onu destekleyecek güçlü bir kurum yoktu, bu yüzden popülerlik kazanan diğer aşı oldu. Dahası, bu ülkedeki üst düzey tıp personeli, onun araştırmalarına ve elde ettiği mükemmel sonuçlara hiç aldırış etmedi. İşte bu nedenle, aşının onaylanmasını umduğu Milano’ya gitti. Geliştrdiği tüberküloz aşısıhem önleyici hem de tedavi edici özelliklere sahip. Günümüzde araştırmacılar çalışmalarını bu aşıya dayandırmaktadır.”
Studen izvor köyünde bulunan Yoğurt Müzesi
FOTOĞRAF transkotd.org
Dr. Stamen Grigorov’un memleketi olan Studen Izvor köyünde bu alanda kurulan ilk ve tek Yoğurt Müzesi bulunmaktadır. Müzede, bilim adamının katkılarına özel bir yer ayrılmıştır. Ziyaretçiler, Bulgar yoğurdunun karakteristik lezzetini,kaynağını ve süt fermantasyonunsürecini öğreniyorlar.
FOTOĞRAF bulgariatravel.org
Müzede, yoğurt ve süt ürünlerinin hazırlanması ve saklanması için günlük yaşamda kullanılan eşyalar, yoğurdun üretim aşamaları ve tüketicilere ulaşana kadar izlediği yol ile ilgili maketler ve nesneler sergilenmektedir. Dr. Stamen Grigorov’un keşfine ithafen “Bulgaricus”ismi , Avrupa ve ABD’den Japonya’ya kadar dünyanın dört bir yanındaki yoğurt ambalajlarında yer almaktadır.
Editör: Elena Karkalanova
Çeviri: Ergül Bayraktar
Haber üzerinde çalışanlar: Ergül Bayraktar