Bulgaristan vatandaşları nereden alışveriş yapıyor?

Büyük market zincirleri mahalle bakkallarını ve küçük esnafı “yuttu” mu?

Perşembe, 29 Ekim 2026, 07:05

Büyük market zincirleri mahalle bakkallarını ve küçük esnafı “yuttu” mu?

FOTOĞRAF Pexels

Yazı Boyutu

Büyük gıda zincirlerinin Bulgaristan’a girişi, geleneksel küçük işletmelerine ait semt dükkanlarının işini tam anlamıyla bitirdi. Mahalle bakkalları, özellikle geçen yüzyılın sonu ve bu yüzyılın başında popülerdi. Bu dükkanlarda esnaf, müşteriyi “veli nimet” olarak görürdü, mahalle sakinlerini isimleriyle tanırdı ve müşteriler de sık sık sabah kahvelerini içmekve gazeteden haberleri okumak için mahalle dükkanına uğrardı. Ancak zaman değişti. Mahalle dükkanları, vatandaşlarımızın alışveriş kültürünü değiştiren büyük perakende zincirlerinin rekabeti ve baskısı nedeniyle giderek daha fazla zorlukla karşı karşıyadır.

Büyük market zincirleri mahalle bakkallarını ve küçük esnafı “yuttu” mu?

FOTOĞRAF Pexels

Hipermarketler, ihtiyaç duyulan her şeyi tek bir yerde sunuyor, ayrıca sosyal medyada agresif bir politika izliyorlar ve reklam broşürleri ile televizyon yayınları aracılığıyla müşterilerin kapılarına ve oturma odalarına doğrudan ulaşıyorlar. Büyük perakende zincirleri konut mahallelerine giderek daha fazla giriyor veölçek ekonomisi sayesinde daha düşük fiyatlar sunuyor. Küçük işletmeler ise distribütörlerden daha yüksek fiyatlarla mal satın alp tam tersi bir durumdadır.

Esnafın elindeki en güçlü koz, temiz, geleneksel ve taze Bulgar ürünleri sunmaktır. Personel eksikliği de büyük bir zorluktur. Her yerde işgücü sıkıntısı yaşanırken, maaş ve sosyal güvenlik giderleri en küçük işletmelerin üstesinden gelemeyeceği kadar yüksektir. Bu nedenle, Yuliana ve Atanas Donchev ailesinin mahalledeki “meyve ve sebze” dükkanında ailenin tüm üyeleri çalışıyor. Görevleri teslimat, stoklama, ticari belgelerin işlenmesi ve müşterilerle iletişim gibi ticaretin tüm alanlarını kapsıyor. İşleri, tatil günü olmadan devam etmesine rağmen aile, bu sektörde bir gelişme ve potansiyel görmüyor. Atanas Donchev şunları paylaştı:
Yuliana ve Atanas Donchev

Yuliana ve Atanas Donchev

FOTOĞRAF özel arşiv

“Büyük emekler veriyoruz, çünkü bizim için kalite her şeyden önce gelir. Fiyatlarımız zincir mağazalardakinden daha yüksek. Ticarette düzenli müşteri diye bir şey yoktur, herkes kendisine uygun şekilde alışveriş yapar. Gelip, mesela bir armut, bir erik alıyorlar – işte böyle, yolda atıştırmak için ve hepsi bu kadar! Gıda zincirleri piyasaya girdiğinden beri işimiz çok zorlaştı. Çocuklarımız var, bir aileyi geçindiriyoruz. Geçimimizi sağlamak için çalışmak zorundayız, ama artık bu zor bir iş haline geldi."

Atanas’ın sözlerine, her gün aile dükkanında satış yapan eşi Yuliana da katılıyor. Bu dükkanda bir başka akraba da kendi tarım ürünleriyle satışa katkıda bulunuyor. Bulgar tarım üreticilerinin karşılaştığı zorluklara da değinen Yuliana Doncheva şunları belirtti:

Büyük market zincirleri mahalle bakkallarını ve küçük esnafı “yuttu” mu?

FOTOĞRAF BGNES

Atanas'ın kardeşi bir çiftçive biz ondan biber ve domates alıyoruz. Bizim domatesimiz tohumları, kayınvalidemin koruduğu eski bir Bulgar çeşidinden. İnsanlar tadını çok seviyorve bütün yaz boyunca bu domatesleri almak için bize geri geliyorlar. Domateslerin yanı sıra yine üreticilerin kendileri tarafından teslim edilen erik, armut ve şeftali gibi ürünler alıyoruz. Bulgar meyvelerinin tadı, Yunanistan ve Türkiye’den ithal edilenlerden çok daha iyi. Mağazamızda ithal ürünleri nadiren satıyoruz, çünkü bu ürünlerde farklı gübreler ve pestisitler kullanılıyor ve bu da kaliteyi etkiliyor. – Gelir İdaresi’nden, Gıda Ajansı’ndan  Sürekli denetimlere maruz kalıyoruzve her seferinde bir şey bulup eleştiriyorlar. Her zaman sorun arıyorlar, oysa biz kurallara tam uyuyoruz. Hatta büyükzincirlerin bile bu kadar sıkı bir evrak düzeni olmadığına eminim. Biz de kendi üreticilerimize yardımcı olmaya çalışıyoruz. Ancak küçük çiftçiler de yok olma tehlikesiyle karşı karşıya. Onlar da bürokrasi ve gereksiz şartlarla boğuluyorlar. Mesela,  bu yıl Gıda Ajansı yetkilileri Pazarcik’te küçük bir araziyi işleyen damadımı sulama sistmleri kursuna katılmaya zorladı. Zorunlu hale gelen bu sertifikanın maaliyeti oldukça yüksek- 350 ila 500 avro arasında ve  bu kursu tamamlamayanlara 1000 avronun üzerinde para cezası kesiliyor.

Büyük market zincirleri mahalle bakkallarını ve küçük esnafı “yuttu” mu?

FOTOĞRAF BGNES

Müşteriler, boğucu rekabet koşulları altında pazarda ayakta kalmaya çalışan küçük işletmelerin çabalarını takdir ediyor, ancak her zaman bu işletmelerden alışveriş yapma imkanı bulamıyorlar. “Gerçekleştirdiğimiz anketimizde “Ben küçük dükkanlardan alışveriş yapmayı daha çok seviyorum, daha samimi bir ortam var, ama yaşadığım yerde artık böyle dükkanlar kalmadı” – diye belten başkentli Diana Vasileva şöyle devam etti:

Büyük market zincirleri mahalle bakkallarını ve küçük esnafı “yuttu” mu?

FOTOĞRAF Pexels

"Evet, eskiden küçük dükkanlardan alışveriş yapardım, çünkü onlar ailelerini geçindiriyorlar. Büyük mağazalar ise küçük işletmeleri batırıyor. Üstelik küçük dükkanlar, üreticiden mal alıyor, yani yerli sebzeleri satıyorlar. Bulgar üreticilere sadece sebzeler değil, her türlü ürün için yardım edilmeli. Süpermarketlerde ise ürünlerin Bulgar menşeli olmadığı izlenimini ediniyorum.

Bulgaristan Radyosu’na konuşan Bulgaristan “Aktif Tüketiciler” Derneği Genel Müdürü Bogomil Nikolov " Bulgaria'daki gıda satışlarında büyük perakende zincirlerinin payı yüzde 50-60 olup tekelden hala çok uzak. Daha gelişmiş Batı Avrupa ülkelerinde bu pay yüzde 80'i aşmış durumda. Küçük dükkanlar ise genellikle daha spesifik ürün kategorilerinde dar bir uzmanlık alanına sahip ya da hafta içi çalışma saatlerinde kendi nişlerini buluyorlar. Çünkü Batı Avrupa’da zincir mağazalar, Bulgaristan’dakinden çok daha az saat çalışıyor. Dolayısıyla zamanla bir tür denge, bir uyum sağlandı” diye belirtti ve sözlerine şöyle devam etti:

Bogomil Nikolov

Bogomil Nikolov

FOTOĞRAF BNR

"Bence Bulgaristan'da bu henüz başarılmadı, hala bir geçiş sürecindeyiz ve ne yazık ki ülkemizde en büyük eksiklik doğrudan satışlar. Küçük dükkanların yanı sıra, tüketici için üreticiden doğrudan satın alabileceği bu tür çiftçi pazarlarının olması da çok önemli. Henüz bu önemli ve zorunlu ticaret biçimleri çeşitliliğine ulaşamadık. Büyük şehirlerde, köylerden gelen üreticiler ürünlerini küçük dükkanlara getiriyor. Ancak gerçek şu ki, Bulgar üretimi azalıyor ve bunun birçok nedeni var.

Büyük market zincirleri mahalle bakkallarını ve küçük esnafı “yuttu” mu?

FOTOĞRAF Pexels

Son neden ise ticarette yatıyor. Son yirmi yıldır izlediğimiz hatalı tarım politikası, Bulgaristan’da meyve, sebze, süt ve et üretiminin sürekli bir düşüşe yol açacak kadar ileri gitti. Bundan sonra, yerli üretimini artırmanın çözümünü bulamayacağız. Daha ziyade tarladan rafa vekasaya kadar tüm sürece odaklanmak gerekir. Rekabet korunmalıdır. İşte bu rekabetin yokluğu nedeniyle herkes aynı yerden mal temin ediyor vehalkın yoksullaşması durumunda hayatta kalmaları imkansızdır. Küçük işletmelerin veesnafın şansı fiyatlardan çok kalitede, kişisel yaklaşımdave alıcılarda oluşturabileceği güvende yatmaktadır.

Çeviri: Ergül Bayraktar