Haber
Diplomasinin ve ikili dostluğun izinde: Atatürk'ün Sofya Dönemi
Salı 10 Kasım 2026 12:39
Salı, 10 Kasım 2026, 12:39
FOTOĞRAF Bulgaristan ressamı Fikret Okan'ın reprodüksiyon eseridir
Yazı Boyutu
Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk’ün 27 Ekim 1913 ile Şubat 1915 tarihleri arasında Sofya’da askeri ataşe görevinde bulundu.
Bu 14 aylık, 440 günlük süreç, onun sadece diplomatik ve askeri vizyonunun olgunlaştığı bir dönem değil, aynı zamanda genç bir cumhuriyetin kültürel ve sosyal temellerini zihninde şekillendirdiği bir "fikir laboratuvarı" niteliğindedir.
Mustafa Kemal'in kısa bir süre yaşadığı ev, günümüzde terk edilmiş bir halde olsa da, Sofya Belediye Başkanı Vasil Terziev’in himayesiyle yıkılmaktan kurtarıldı ve milli tarih mekanı olark kaaderinin belirlenmesini bekliyor.
Yarbay Mustafa Kemal’in Sofya’da görev yaptığı süre boyunca ikinci katını kiralayarak ikamet ettiği ev yakın geçmişte yıkılma tehlikesi atlatmış ancak yerel yönetim ve sivil toplum girişimleriyle kültür mirası olarak tescillenerek korunmuştur.
Mustafa Kemal, askeri ataşelik görevine ait stratejik raporlarının büyük bir kısmını, akşamları bu evdeki çalışma odasında kaleme almıştır.
1915 yılının başında, Birinci Dünya Savaşı'nın patlak vermesiyle cephe görevine atanan Mustafa Kemal, buradan ayrılırken Sofya'daki dostlarına ve yakınlık duyduğu Dimitrina (Miti) Kovaçeva'ya yazılı bir veda bırakmıştır. Mektubunda, askeri görevin her şeyin üstünde olduğunu vurgularken, Sofya'da geçirdiği günlerin hatırasını her zaman koruyacağını belirtmiştir.
FOTOĞRAF Eski Sofya sitesi
Türkiye Cumhuriyeti Büyükelçilik Rezidansı (Sırmaciyev Evi) de genç Mustafa’nın Sofya’da izini sürebileceğimiz bir yer.
Neobarok mimari tarzdaki bu ihtişamlı yapı, ünlü mimar Friedrich Grünanger tarafından tasarlanan 1903 olarak tarihlendirilen bu yapı, dönemin ünlü avukatı Haralambi Sırmaciev’in Evi olarak inşa edilmiştir. Mustafa Kemal’in görev yaptığı dönemde Ali Fethi Okyar’in Büyükelçi görevinde Osmanlı Sefareti olan bu bina, günümüzde Türkiye Cumhuriyeti Sofya Büyükelçilik Rezidansı olarak kullanılmaktadır. Mustafa Kemal'in içerideki çalışma odası, tarihi önemine binaen günümüzde bir anı odası olarak muhafaza edilmektedir.
Mustafa Kemal'in askeri ataşe olarak sorumluluk alanı sadece Bulgaristan ile sınırlı değildi, Sırbistan, Karadağ ve Romanya’yı kapsayan geniş bir Balkan coğrafyasını buradan analiz ediyordu.
FOTOĞRAF Wikipedia
Merkez Ordu Kulübü
Merkez Ordu Kulübü’dönemin en önemli toplantı ve Kraliyet ailesinin cemiyet gecelerinin merkeziydi. Bu binada, tarih kitaplarına geçen çok renkli bir olay yaşandı. Burada düzenlenen bir balo gecesine genç Türk yarbay Mustafa Kemal, İstanbul’dan özel olarak getirttiği tarihi ve ihtişamlı bir Osmanlı Yeniçeri üniformasıyla katıldı.
Mustafa Kemal, bu baloda Bulgar General Stiliyan Kovaçev’in kızı Dimitrina Kovaçeva ile dans etti ve aralarındaki o saygın, güzel arkadaşlık bu binadaki sosyal etkinliklerle tüm Sofya tarafından görülmüş oldu.
FOTOĞRAF Wikipedia
Eski “Bulgaria” otelinin altında bulunan lokalde Mustafa Kemal’in Sofya döneminde Varna milletvekili Zümre Şakir ile sık sık oturduğu bir yerdi.
Yakın dostu Şakir Zümre Sofya’da yaşayan çok başarılı Türk bir avukattı ve buradaki çevresi çok genişti. Mustafa Kemal’i Bulgaristan’ın başbakanı, bakanları ve milletvekilleriyle tanıştıran, onun bu şehirde rahat çalışmasını sağlayan kişi Şakir Zümre’ydi. Bu dostluk öyle büyüktür ki, yıllar sonra Türkiye Cumhuriyeti kurulduğunda, Atatürk’ün isteğiyle Şakir Zümre Türkiye’ye göç edecek ve ülkenin ilk yerli savunma sanayisini, ilk silah fabrikasını kuracaktır.
Mustafa Kemal, Şakir Zümre ve Bulgar devlet adamlarıyla kurduğu bu iyi ilişkiler sayesinde Bulgaristan’a her zaman çok değer verdi. Hatta ilerleyen yıllarda şu tarihi dostluk mesajını vermiştir:
“Bulgarlar ile dostluk, Türkiye'nin en önemli politikalarından biridir. Geçmişteki savaşlar tarihte kalmıştır; geleceğimiz karşılıklı güven ve iş birliği üzerine kurulmalıdır. Ben Sofya'da düşmanlığı değil, iki milletin yan yana nasıl dostça yaşayabileceğini gördüm".
FOTOĞRAF Wikipedia
İvan Vazov Ulusal Tiyatrosu
İvan Vazov Ulusal Tiyatrosu’nun önüne. Mustafa Kemal tam bir sanat aşığıydı ve hayatındaki ilk opera gösterisini bu binada izledi. Sanat takvimini yakından izleyen Mustafa Kemal bununla ilgili şu meşhur sözü günümüze kadar ulaşmıştır:
“Bulgarların neden ilerlediğini şimdi anladım. Bir milletin böyle bir tiyatrosu, operası varsa ve kadınlar hayatın içindeyse, o millet asla geri kalmaz. Bizim de ülkemizde bu yapıyı kurmamız gerek”
Mustafa Kemal Atatürk için Sofya dönemi, sadece bir diplomatik görev ya da hüzünlü bir aşk hikayesi değildir. Burası, onun modern, ilerici ve sanata değer veren bir devlet yapısının nasıl kurulacağını gözleriyle gördüğü ve gelecekteki Türkiye Cumhuriyeti fikirlerini büyüttüğü yerdir.
Atatürk'ün Bulgaristan'da en değer verdiği "yaverlerinden" biri Varna milletvekili, avukat ve dönemin önemli Türk aydınlarından olan Zimrezade Şakir Efendi /Şakir Zümre/
FOTOĞRAF Wikipedia
SÖZLERİ:
Mustafa Kemal Atatürk'ün Bulgar halkı ve Bulgaristan ile dostluk üzerine söylediği en önemli, en içten ve tarihi sözleri aşağıda bulabilirsiniz. Bu sözler, onun iki komşu milletin ortak kaderine olan inancını ve Sofya'da geçirdiği günlerin kalbindeki derin izini çok net bir şekilde göstermektedir:
Bulgar Gazetecilere Verdiği En Meşhur Dostluk Mesajı (1931)
Atatürk, cumhurbaşkanı olduğu dönemde Ankara'da kendisini ziyaret eden Bulgar gazetecilere şu tarihi ve güçlü sözleri söylemiştir:
İki Milletin Ortak Geleceği ve Balkan Barışı Üzerine
Atatürk, geçmişteki savaşların (Balkan Savaşları) geride bırakılması gerektiğini ve iki ülkenin birbirine her zaman muhtaç olduğunu şu sözlerle ifade etmiştir:
"Bulgarlar ile dostluk, Türkiye'nin Balkan politikasının temel taşlarından biridir. Geçmişin savaşları tarihte kalmıştır; geleceğimiz karşılıklı güven, ekonomik ve kültürel iş birliği üzerine kurulmalıdır. Ben Sofya'da düşmanlığı değil, iki milletin yan yana nasıl dostça yükselebileceğini gördüm."
Ankara'daki Bulgar Heyetine Hitabı
30'lu yıllarda Ankara'ya gelen Bulgar devlet adamları ve heyetlerine hitaben yaptığı konuşmalarda, iki komşu ülkenin birbirine olan sorumluluğunu şöyle vurgulamıştır:
"İki komşu halkın kaderi ortaktır. Türkler ve Bulgarlar, birbirinin güvenliğinden ve refahından sorumludur. Sofya sokaklarında yürüdüğüm günlerden beri inandığım bir şey var: Bu iki millet el ele verdiğinde, tüm Balkanlar'a barış ve huzur gelecektir."
Yazan ve derleyen: Sevda Dükkancı
Haber üzerinde çalışanlar: Sevda Dükkanci