TOPLUM

Haber

Okumanın geleceği geçmişte yatıyor – kağıt kitaplar ve yavaş okuma

Perşembe, 19 Kasım 2026, 06:00

Okumanın geleceği geçmişte yatıyor – kağıt kitaplar ve yavaş okuma

FOTOĞRAF Pexels

Yazı Boyutu

Kablolu kulaklıklar, gramofonlar ve plaklar, filmli fotoğraf makineleri – hepsi de geçmişte bıraktığımızı sandığımız nesneler. Ekseriyetle gençler olmak üzere giderek daha fazla insan, telaşlı günlük yaşamın hızını yavaşlatmak ve herkesin her yerde, her an birbirine bağlı olduğu dünyadan en azından bir süreliğine kopmak amacıyla “klasiklere” geri dönüyor.

Ancak paradoksal bir şekilde, gençler ekranlardan kaçıp analog dünyaya sığınmayı giderek daha sık ararken, eğitimdeki eğilim tam tersi yönde. Öğrenciler derslerini ders kitaplarından değil, tabletlerden ve bilgisayarlardan öğreniyor. Siyah tahtanın önündeki sınav, interaktif tahtanın önündeki sınava dönüştü. Bilgi artık kitap kapakları arasında değil, dijital sırt çantasında yer almaktadır.  Ne yazık ki, sona ermiş ya da yakında sona erecek gibi görünen bir süreç değildir.

Okumanın geleceği geçmişte yatıyor – kağıt kitaplar ve yavaş okuma

FOTOĞRAF Danaya Krasimirova ve Yoana Avramova

Norveç, Hollanda, Yunanistan ve Bulgaristan’dan kültürbilimciler, edebiyatçılar ve eğitim uzmanları, Ekim ayı sonunda Sofya’daki “Peroto” kulübünde düzenlenen “Gelecek 2.0: Okumanın arkasındaki bilim" forumu kapsamında bir araya gelerek, okumanın geleceğini ve eğitimin gelişiminin aynı yönde devam etmesi gerekip gerekmediğini tartıştılar.

Prof. Ann Mangen

Prof. Ann Mangen

FOTOĞRAF Danaya Krasimirova ve Yoana Avramova

Bulgaristan Radyosu’nun ekibi, bu konu hakkında etkinliğin konuşmacılarından biri olan Norveç’in Stavanger Üniversitesi Ulusal Okuma Eğitimi ve Araştırma Merkezi’nden Prof. Ann Mangen ile röportaj yaptı. An Mangen, “Akıntıya karşı okuma: Dikkat dağınıklığı çağında derinlemesine okuma” başlıklı konuyu ele aldı. Dijital çağda bile kağıt üzerinde okumak neden bu kadar önemli?

Prof. Ann Mangen:

"Çünkü kağıt üzerinde okumak, dijital okuma alışkanlıklarının da temelini oluşturur. Metinleri okuyabilmek, eleştirel düşünme, bilişsel işlevler, hayal gücü ve yaratıcılık gibi zihinsel beceriler için temel bir unsurdur. Uzun, sıralı metinleri okuma becerisi ise en iyi şekilde kağıt üzerinde okuma yoluyla geliştirilir."diye yanıt verdi.

Profesör Mangen, kağıt üzerinde okumanın gerçekten daha iyi olup olmadığını ya da bunun sadece bir efsane olup olmadığını belirlemek için çok sayıda deney yapıldığını açıkladı. Sözlerine göre, kağıt kitap, dergi veya gazete okuduğunda insanların metni daha iyi anladıkları bilimsel olarak kanıtlanmıştır.


Prof. Ann Mangen sözlerine şöyle devam etti:

Okumanın geleceği geçmişte yatıyor – kağıt kitaplar ve yavaş okuma

FOTOĞRAF Pexels

Her iki ortamdaki algıyı karşılaştıran deneyler sayesinde bundan eminiz. Deneylerde, aynı metin hem kağıt üzerinde hem de ekranda okunuyor ve ardından metni anlama düzeyleri karşılaştırılıyor. Sonuçlar ekranın, okunan metni derinlemesine kavramayı sağlamadığını açıkça gösterdi.”

Okuma, genetik olarak doğuştan gelen bir yetenek olmayan karmaşık bir bilişsel süreçtir. Okumayı öğrenmek çaba gerekirtirir, mekanik okumadan öteye geçip metni anlayarak ve anlamını kavrayarak okumaya ulaşmak ise daha da fazla çaba gerektirir. Okumanın geleceğine dair tartışmalarda sesli kitapların yerinedir sorusuna Prof. Mangen şöyle yanıt verdi:

Okumanın geleceği geçmişte yatıyor – kağıt kitaplar ve yavaş okuma

FOTOĞRAF Pexels

"Sesli bir kitap dinlediğimizde, kaydı durdurabilir veya hızını yavaşlatabiliriz, geriye sarabiliriz, ancak bunu o kadar sık yapmıyoruz çünkü bizim için daha zor! Ayrıca, önümüzde sabit bir metnin olması ile o metni dinlemek arasında çok büyük bir fark var."

Ann Mangen’in, son dönemde gençler arasında görülen retro akımı ve özellikle de basılı kitap okuma modasına skeptik bir yaklaşımı var. Ona göre bu eğilimler, övgüye değer olsalar da, genel tablo üzerinde önemli bir etki yaratmayacaktır: “Sanırım bu, bu tür karşı akımların ortaya çıkması kültür tarihinin bir parçası” diye belirtti araştırmacı. Asıl mesele, bunların okuma alışkanlıkları üzerinde ne kadar etkili olacağıdır. Zira bugün dikkatimizi ve zamanımızı kazanma yarışı her zamankinden daha şiddetli. Bu, dijital teknolojilerin en büyük paradoksudur. Teknolojilerin hayatımızı kolaylaştırdığı bir gerçek, ancak aynı zamanda hiç bu kadar stresli olmamıştık!

Okumanın geleceği geçmişte yatıyor – kağıt kitaplar ve yavaş okuma

FOTOĞRAF Pixabay

Sofya’daki forum, eleştirel düşünme, hayal gücü ve konsantrasyon yeteneğini geliştirmenin bir aracı olarak derinlemesine okumanın korunması gerekliliği konusuna dikkat çekti.

Görünüşe göre, geçmişe dönüş okumaya yönelik doğru yaklaşım olabilir. Kağıt kitaplar, yavaş okuma ve analog yaşam. Bunlar, durmak bilmeyen bilgi akışında “duraklat” düğmesine basmamızı, düşüncelerimizle baş başa kalmamızı, yazarın dünyasına dalmamızı ve okuduklarımızı sindirmek için kendimize zaman ayırmamızı sağlıyor. İşte güzel bir kitap okumanın zevki, büyük ölçüde bunda yatıyor.

 

Yazı: Danaya Krasimirova ve Yoana Avramova, stajyer muhabirler

Çeviri: Ergül Bayraktar

Haber üzerinde çalışanlar: Ergül Bayraktar