Ντόμπρι Χρίστοφ – ο πρωτομάστορας-πατριάρχης της βουλγαρικής κλασικής μουσικής

Αποκαλούμενος «Πατριάρχης της βουλγαρικής μουσικής» και «λαϊκός συνθέτης», ο πρωτομάστορας Ντόμπρι Χρίστοφ (1875 – 1941) θεωρείται η σημαντικότερη προσωπικότητα στον βουλγαρικό μουσικό πολιτισμό από τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα. Τα έργα του είναι στη βάση της βουλγαρικής κλασικής μουσικής και ως επιστήμονας έθεσε τα θεμέλια της βουλγαρικής μουσικής παιδαγωγικής και της βουλγαρικής λαογραφίας.

Η πορεία του είναι τυπική για ολόκληρή τη γενιά μουσικών μετά την Απελευθέρωση. Με τη μουσική δημιουργία και επιστήμη ο ίδιος ξεκίνησε από το μηδέν. Του έλειπαν τόσο οικογενειακό ή κοινωνικό περιβάλλον, που να καλλιεργήσουν τις μουσικές του συνήθειες, όσο και κατάλληλους δασκάλους, συμβούλους και προστάτες. Το ενδόμυχο αίσθημα για τη αποστολή του όμως ο Ντόμπρι Χρίστοφ έφερε μέσα του από παιδί. Μέσω της μητέρας του ο Ντόμπρι Χρίστοφ διείσδυσε στον μυστικό κόσμο του φολκλόρ: «Την άκουγα, σαγηνευμένος από την τρυφερή φωνή της και τα θλιβερά τραγούδια τους, τα λόγια των οποίων δεν καταλάβαινα, αλλά η μαγεία της μελωδίας τους με εντυπωσίασε δυνατά ήδη από πρώιμη παιδική ηλικία». Ο συνθέτης δεν διευκρινίζει τι είναι αυτές οι μελωδίες, αλλά αναφέρει ότι η μητέρα του ήξερε και τουρκικά και αγαπούσε να τραγούδια θλιβερά τουρκικά τραγούδια.

Δεκαετίες αργότερα ο μαθητής του Αντονίν Ντβόρζακ στο Ωδείο της Πράγας θα γράψει ένα από τα δημοφιλέστερα άρθρα του με τίτλο «Η δημοτική μας μουσική»: «Δεν είναι έτοιμος για την καθολική αγάπη εκείνος που δεν κατόρθωσε να αγαπήσει πρώτα απ’ όλα το γένος του… Η συνεχής συμβουλή μου προς όλους τους νεαρούς τραγουδιστές και μουσικούς δημιουργούς είναι να αγαπάνε το τραγούδι και τη μουσική των προγόνων μας και να προσπαθούν μέσω καλλιτεχνικών μορφών να τους προσδώσουν καθολική αξία. Γιατί λένε: «Καλλιτεχνική μουσική, που ριζώνεται βαθιά στη δημοτική μουσική, έχει καθολική αξία και όσο περισσότερο εθνική είναι μια μουσική, τόσο πιο πολυεθνική είναι».  

Αυτή η αισθητική και καλλιτεχνική πεποίθηση ακούγεται ως αξίωμα για τη βουλγαρική σχολή επαγγελματιών συνθετών, που τότε διαμορφώνεται. Για τον Ντόμπρι Χρίστοφ αποτελεί πιστεύω. Σε κάθε τραγούδι – χορωδιακό ή σόλο τραγούδι, σε κάθε άρθρο ή προφορική συζήτηση, αυτή η πεποίθηση διεπόταν όλες τις σκέψεις και ενέργειες του δημιουργού και κοινωνικού παράγοντα, ο οποίος χαρακτηρίζεται από τον διάσημο μουσικολόγο μας καθ. Βενελίν Κράστεφ ως «ο πιο βαθύς, ο πιο διορατικός και ο πιο σκεπτόμενος από όλους τους βουλγάρους συνθέτες και θεωρητικούς της περιόδου μέχρι τη δεκαετία του ’40 του 20ού αιώνα».

Καθηγητής, μαέστρος, επιστήμονας, επικεφαλής κορυφαίων μουσικών θεσμών, ο Ντόμπρι Χρίστοφ ήταν γνωστός για την αγάπη του για την φωνητική τέχνη και την τεράστια προσφορά του στη χορωδιακή μουσική στη Βουλγαρία. Ανάμεσα στα πρώτα του χορωδιακά πρότυπα ήταν οι δημοφιλείς «Λιλιάνα, όμορφη κοπέλα» και «Κοπέλες της Ζέραβνα», που δημιουργήθηκαν στα τέλη του 19^ου αιώνα. Μετά την επιστροφή του από την Πράγα το 1903 διασκεύασε βουλγαρικά τραγούδια από τη Μακεδονία, που θεωρούσε πιο κατάλληλα για διασκευές με τα μέσα της κλασικής αρμονίας. Τα περισσότερα από αυτά, γραμμένα για ανδρική χορωδία, δημοσιεύθηκαν το 1923 στη συλλογή «Μακεδονικά τραγούδια» και ένα από τα πιο αγαπημένα εξ αυτών είναι το «Ντάφινο βίνο», γνωστό μέχρι και σήμερα στην ερμηνεία της ανδρικής χορωδίας «Γκούσλα».

Όμοια με τις διασκευές δημοτικών τραγουδιών ως προς τον ήχο τους είναι τα έργα του Ντόμπρι Χρίστοφ. Για τη Βουλγαρική Ορθόδοξη Εκκλησία ο συνθέτης δημιούργησε δύο λειτουργίες, που μετατράπηκαν σε κλασική. Δημοφιλείς είναι και οι σόλο μινιατούρες του, τις οποίες έγραψε για τον διάσημο βούλγαρο τενόρο Κωνσταντίν Μιχάηλοφ-Στογιάν. Περισσότερα από 600 είναι τα παιδικά του σχολικά τραγούδια.

Τα τραγούδια του Ντόμπρι Χρίστοφ – κοσμικά και εκκλησιαστικά, επί περισσότερο από έναν αιώνα κατέχουν κεντρική θέση στο ρεπερτόριο των βουλγαρικών χορωδιών. Ένα έργο του όμως είναι εμβληματικό. Το «Πατρικό τραγούδι» είναι ύμνος της βουλγαρικής χορωδιακής τέχνης. Οι στίχοι είναι λακωνικοί και εμπνέουν: «Πατρικό τραγούδι μας συνδέει για πάντα».

Μετάφραση: Ντενίτσα Σοκόλοβα