Πού να βυθίσεις την ψυχή σου – τα ζωντανά ιαματικά λουτρά της Βουλγαρίας

Η Βουλγαρία ξεχωρίζει έντονα στον χάρτη  γιαματικών λουτρών της Ευρώπης με περισσότερες από 225 ιαματικές πηγές. Γύρω από αυτές, μέσα στους αιώνες, δημιουργήθηκαν πόλεις, δημόσια λουτρά και μια ολόκληρη κουλτούρα γύρω από το θεραπευτικό νερό. Παρ’ όλα αυτά, μέχρι σήμερα δεν υπάρχει κρατικό μητρώο για το πού βρίσκονται αυτά τα συγκροτήματα, ποια λειτουργούν και σε ποια κατάσταση είναι. Για να καλύψει αυτό το κενό, η Βουλγαρική Ένωση Θερμαλιστικής Κληρονομιάς (ΒΕΘΚ) δημιούργησε έναν διαδραστικό χάρτη, με στόχο να κατευθύνει το ενδιαφέρον των ανθρώπων προς τα ιαματικά λουτρά της χώρας. Από τον χάρτη όμως γίνεται φανερό ότι η εικόνα δεν είναι καθόλου καλή – από τα 125 καταγεγραμμένα λουτρά λειτουργούν μόλις περίπου 50, και πολλά από αυτά βρίσκονται σε κακή κατάσταση. Στην πραγματικότητα, καλά λειτουργούν μόνο 20–25 λουτρά, όπως μαθαίνουμε από τον αρχιτέκτονα Ιβάιλο Ζαχάριεφ από τη ΒΕΘΚ:

«Το ιαματικό λουτρό είναι παραδοσιακό για τη Βουλγαρία. Αυτά τα λουτρά έχουν ανδρικό και γυναικείο τμήμα, δηλαδή δεν μπαίνει κανείς με μαγιό, αλλά ζει αυτή την εμπειρία χαλάρωσης με το ιαματικό νερό, όπου είσαι μόνος με το νερό. Και το γεγονός ότι βρίσκεσαι με άτομα του ίδιου φύλου είναι ακόμη πιο χαλαρωτικό, γιατί δεν ανησυχείς για το πώς φαίνεσαι. Ο άνθρωπος έρχεται πραγματικά σε επαφή με τη φύση, γιατί εδώ η βασική έμφαση δίνεται στο ιαματικό νερό και στη λουτροθεραπεία – συνήθως κάτω από το λουτρό αναβλύζει νερό, το οποίο ανανεώνεται συνεχώς στη δεξαμενή».

Και ενώ στα σύγχρονα σπα το νερό συτηρείται με χημικά, επειδή οι άνθρωποι μπαίνουν με μαγιό, το παραδοσιακό λουτρό είναι «ζωντανό», με συνεχή ροή νερού που αναβλύζει από τη γη κάτω από αυτό. Αυτό το καθιστά όχι απλώς χώρο ξεκούρασης, αλλά και πρόληψης και θεραπειών υγείας. Ο αρχιτέκτονας Ζαχάριεφ αναφέρεται και στο ιστορικό πλαίσιο αυτού του πλούτου:

«Τα λουτρά είναι ένα πολύ παλιό φαινόμενο στα εδάφη μας. Οι Ρωμαίοι ήταν οι πρώτοι που έχτισαν λουτρά. Στη Βουλγαρία υπάρχουν μερικά διατηρημένα αρκετά μεγάλα κτίρια. Τα μεγαλύτερα ρωμαϊκά λουτρά αποκαλύφθηκαν πρόσφατα στη Ρατσιάρια, κοντά στο χωριό Αρτσάρ της περιοχής Βίντιν. Πρόκειται για το τρίτο μεγαλύτερο ρωμαϊκό λουτρό που έχει βρεθεί μέχρι σήμερα στον κόσμο. Το τέταρτο είναι τα ρωμαϊκά λουτρά της Βάρνας, τα οποία έχουν μετατραπεί σε μουσείο. Αργότερα, η Οθωμανική Αυτοκρατορία κληρονόμησε αυτά τα λουτρά και ήδη στις αρχές του 20ού αιώνα, όταν η Βουλγαρία γίνεται ανεξάρτητο βασίλειο, επικρατεί το μοντέλο της αποκατάστασης των λουτρών σε πολύ μεγαλύτερα κτίρια, όπως το Κεντρικό Ιαματικό Λουτρό στη Σόφια, η Μπάνκια ή η Οβτσά Κουπέλ».

Δυστυχώς, σήμερα η κατάσταση μεγάλου μέρους των θερμαλιστικών εγκαταστάσεων είναι ιδιαίτερα ανησυχητική – πολλές είναι εγκαταλελειμμένες, άλλες μετατρέπονται σε πολυτελή σπα, ενώ εδώ κι εκεί γίνονται προσπάθειες, αν και όχι ολοκληρωμένες, να αποκατασταθεί η αρχική τους λειτουργία. Όπως για παράδειγμα το ανακαινισμένο λουτρό στη Μπάνκια, που μετατράπηκε σε σπα. Ή το παλιό λουτρό στη συνοικία Οβτσά Κούπελ της Σόφιας, το οποίο μετά την αποκατάσταση περιμένει εδώ και πάνω από έναν χρόνο να λειτουργήσει. Μέρος των χώρων του έχει προσανατολιστεί προς επιστημονική δραστηριότητα, ενώ οι δεξαμενές περιορίζονται στον πρώτο όροφο. Το λιτό λουτρό στη συνοικία Παντσάρεβο είναι το μοναδικό που λειτουργεί με το παραδοσιακό μοντέλο, από τα συνολικά 12 παλιά λουτρά της πρωτεύουσας, και είναι εξαιρετικά δημοφιλές στους ξένους, σημειώνει ο αρχιτέκτονας Ζαχάριεφ και προσθέτει:

«Αν κοιτάξει κανείς τον χάρτη που έχουμε δημιουργήσει, φαίνεται ότι στη Νότια Βουλγαρία υπάρχουν πολύ περισσότερες πηγές απ’ ότι στη Βόρεια, και οι περισσότερες πόλεις με λουτροθεραπευτικά κέντρα βρίσκονται εκεί. Υπάρχουν πολλές γύρω από τη Χισάρια. Δυστυχώς όμως, από τα έξι λουτρά μέσα στην ίδια την πόλη, σήμερα λειτουργεί μόνο ένα. Στη Στρέλτσα, στο Σταροσέλ, στο Κράσνοβο ή στο χωριό Μπάνια κοντά στο Κάρλοβο, η συντήρηση των τοπικών λουτρών είναι σε καλό επίπεδο και χρησιμοποιούνται ενεργά».

Στην περιοχή της Στάρα Ζαγόρα ξεχωρίζει το ανακαινισμένο λουτρό στο χωριό Γιάγκοντα, που έχει μετατραπεί σε πραγματικό αρχιτεκτονικό κόσμημα των αρχών του περασμένου αιώνα. Πιο νότια ξεχωρίζουν και τα Ιαματικά Λουτρά της Χάσκοβο, επίσης ανακαινισμένα και καλά συντηρημένα. Ισχυρές παραδόσεις στη λουτροθεραπεία υπάρχουν και γύρω από το Βέλινγκραντ, όπου οι έξι εγκαταστάσεις λειτουργούν σχεδόν όλες, καθώς και στην περιοχή του Μέλνικ και του Πέτριτς – με ενεργά λουτρά στο Μαρικόστινοβο, στην Κρέσνα, στο Σιμιτλί και στη Γιακορούντα. Δυστυχώς, παρά τις καλές προθέσεις που έχει το κράτος,στην πράξη μόνο ένα μικρό μέρος των εγκαταλελειμμένων ιαματικών λουτρών διαθέτει συγκεκριμένα σχέδια ανάπτυξης και αποκατάστασης», κατέληξε ο αρχιτέκτονας Ζαχάριεφ.

Δείτε ακόμη:

• Στο Ναρέτσενσκι Μπάνι θεραπεύουν με καθαρό αέρα και ιαματικά λουτρά
• Χισάρια – αρχαία πόλη με θερμές ιαματικές πηγές

Μετάφραση: Σβέτλα Τόντοροβα