Ο Βάσκο Αμπαντζίεφ – δεξιοτέχνης, ιδιοφυΐα, θρύλος

Ο βιρτουόζος βιολονίστας Βάσκο Αμπαντζίεφ αποτελεί θρύλο της μουσικής τέχνης του 20του αιώνα. Τον χαρακτηρίζουν ερμηνευτή, που σε ορισμένα έργα του πλησίαζε το απόλυτο, το ερμηνευτικό ιδανικό. Για ολόκληρες δεκαετίες ο φαινομενικός βιολονίστας, επιφανής πιανίστας, βιολίστας και συνθέτης είχε σχεδόν ξεχαστεί στην πατρίδα του. Στα τέλη του περασμένου αιώνα και τις αρχές του νέου οι πιο ηλικιωμένοι μουσικόφιλοι θυμούνταν τις λαμπρές συναυλίες του μεγάλου Αμπαντζίεφ από τις αρχές της δεκαετίας του 50. Διηγούνταν θρύλους για την απίθανη τεχνική του και για τις τεράστιες ουρές για εισιτήρια. Στην μνήμη πολλών παραμένουν και σχεδόν ανεκδοτολογικές ιστορίες για την παράξενη συμπεριφορά του.

Ήταν παιδί καθηγητή βιολιού και πιανίστριας. Γεννήθηκε στις 14 Ιανουαρίου 1926 στη Σόφια και όταν ήταν μικρός ποτέ δεν έκλαιγε, επειδή άκουγε συγκεντρωμένα το βιολί και το πιάνο των γονέων του. Η μουσική του σταδιοδρομία άρχισε φαινομενικά – η πρώτη του συναυλία πραγματοποιήθηκε σε ηλικία μόλις 6 χρονών. Στις 9 ο Βάσκο τελείωσε την δευτεροβάθμια εκπαίδευσή του, στις 10 στον διαγωνισμό «Ιζάϊ» στις Βρυξέλλες έλαβε ειδικό βραβείο. Στις 12 αποφοίτησε με άριστα από το Ωδείο Βρυξελλών και θριάμβευσε με χρυσό μετάλλιο στον διεθνή διαγωνισμό «Φρίτς Κράϊσλερ» στο Λιέζ. Οι βελγικές εφημερίδες τον ονόμασαν «τον νέο Μενούχιν» και τα επόμενα χρόνια η Ευρώπη χειροκρότησε «τον Παγκανίνι του 20του αιώνα – τον διαβολικό βιολονίστα».

Οι ευρωπαϊκοί θρίαμβοι σημειώθηκαν κατά τα πρώτα 20 χρόνια της ζωής του. Στην ηλικία μόλις 21 ετών έχασε το μεγαλύτερο στήριγμα της ζωής του – τον πατέρα του. Η επιστροφή του στη Βουλγαρία ήταν λαμπρή, αλλά τις παγκόσμιες σκηνές αντικατέστησαν συναυλίες σε εργατικό ή αγροτικό κοινό με σπάνιες εκδηλώσεις στην Ουγγαρία, την Τσεχοσλοβακία και άλλες «δημοκρατικές» χώρες. Κατά την διάρκεια μίας περιοδείας το 1956 στο τρένο από τη Πράγα μέχρι τη Βουδαπέστη, δέχτηκε επίθεση, χτυπήθηκε στο κεφάλι και τραυματίστηκε σοβαρά.

Το δυστύχημα συνέπεσε με τα λεγόμενα «ουγγρικά γεγονότα», μετά τα οποία ο Βάσκο δεν επέστρεψε στη Βουλγαρία. Παραμένοντας στη Δύση χωρίς άδεια από τις βουλγαρικές αρχές, το όνομά του καταδικάστηκε σε απαγόρευση και λήθη. Το 1965 στη Γερμανία πεθαίνει η μητέρα του. Μετά από αυτή την τραγική απώλεια, ο Βάσκο Αμπάντζιεφ αποδεικνύεται εντελώς ανίκανος να φροντίσει τον εαυτό του και την τέχνη του. Ο θρύλος του βιολιού πεθαίνει μέσα στη φτώχεια το 1974, σε ηλικία 48 ετών. Μόνο μία εφημερίδα του Αμβούργου ανακοινώνει τον θάνατο του «διαβολικού βιολονίστα».

Ωστόσο, η μνήμη του δεν σβήνει. Το 1991, σε συνέντευξη στη Βουλγαρική Εθνική Ραδιοφωνία, ο μεγάλος Βούλγαρος βιολονίστας και παιδαγωγός Βλαντιμίρ Αβράμοφ δηλώνει:
«Νομίζω ότι η μνήμη του υπάρχει. Ακόμη και μέχρι πρόσφατα, όταν έδινα συναυλίες σε όλη τη χώρα, πολλοί με ρωτούσαν για τον Βάσκο Αμπάντζιεφ, ενδιαφέρονταν. Πιστεύω ότι οι εμφανίσεις του και το μεγάλο του ταλέντο – όχι μόνο ως βιολονίστα αλλά ως μουσικού γενικότερα – άφησαν πολύ βαθιά ίχνη στη μουσική μας πραγματικότητα. Ακόμη κι αν υπάρχουν ηχογραφήσεις του Βάσκο, θεωρώ ότι από αυτές δεν μπορεί κανείς να αποκτήσει πλήρη εικόνα των μουσικών του ικανοτήτων. Κατά τη γνώμη μου ήταν, για παράδειγμα, εκπληκτικός ερμηνευτής των σόλο παρτίτων και σονάτων του Μπαχ – κάτι που αποτελεί μέτρο εξαιρετικής μουσικότητας. Πέρα από τις τεχνικές του δεξιότητες, που ήταν επίσης φαινόμενο».

Το 2001, ο ξάδελφός του Νικολάι Πιπέροφ μοιράζεται επίσης στη ΒΕΡ:
«Η λάμψη στα μάτια των ανθρώπων που παρατηρούσα στην αίθουσα όταν έπαιζε, αυτός ο ξέφρενος ενθουσιασμός που έδειχναν μετά το τέλος της επίσημης συναυλίας – επί 25 λεπτά να μην φεύγουν, να χειροκροτούν και να φωνάζουν συνεχώς: “Βάσκο, Βάσκο, κι άλλο, μπις!”, βλέποντας ότι εκείνος ήταν κουρασμένος, κι όμως πάντα ανταποκρινόταν στις επιθυμίες του κοινού και ήταν πάντοτε έτοιμος να αποδείξει ότι για αυτόν η τέχνη ήταν πάνω απ’ όλα. Για μένα είναι ιδιαίτερα δυνατά τα λόγια του Χέρμαν Άμπεντροτ, ο οποίος όχι μόνο στη Γερμανία αλλά και στη Βουλγαρία έχει διευθύνει συναυλίες μαζί του. Λέει:
“Έχω διευθύνει τους μεγαλύτερους βιολονίστες του κόσμου, αλλά ο Βάσκο Αμπάντζιεφ είναι ένα μοναδικό φαινόμενο.”»

Συγκρινόμενος με τον Παγκανίνι, θερμά χειροκροτημένος για την ανεπανάληπτη δεξιοτεχνία και την τέλεια μουσικότητά του, ο ιδιοφυής Βάσκο Αμπάντζιεφ μοιράζεται σε κάποιο βαθμό τη μοίρα του Μότσαρτ. Υπάρχει κάτι το μοτσαρτικό τόσο στην παιδική του ηλικία ως παιδί-θαύμα όσο και στο τραγικό τέλος της ζωής του – εγκαταλειμμένος και ξεχασμένος.

Μετάφραση: Σβέτλα Τόντοροβα