Ο συνθέτης Τόντορ Ποπόφ και οι «Χειμερινές σκέψεις» του

Οεπιδέξιος μάστορας της μελωδίας Τόντορ Ποπόφ (23 Ιανουαρίου 1921 – 2 Φεβρουαρίου 2000) χαρακτηρίζεται από καταξιωμένους βουλγάρους μουσικολόγους ως «ιδιόμορφος κλασικός του βουλγαρικού τραγουδιού το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα», παρόλο που δημιούργησε εκατοντάδες έργα σε διάφορα μουσικά είδη: μιούζικαλ, ορατόριο, συμφωνία, κοντσέρτο για βιολοντσέλο, έργα για συμφωνική ορχήστρα και ορχήστρα εγχόρδων, κουαρτέτα, φωνητικές μινιατούρες, μινιατούρες για ορχήστρα δωματίου, διασκευές δημοτικών τραγουδιών, κινηματογραφική μουσική. Στην ιστορία του βουλγαρικού πολιτισμού όμως ο συνθέτης παραμένει πρώτα απ’ όλα με τα χορωδιακά έργα του.

Ο Τόντορ Ποπόφ γεννήθηκε στο Ντριάνοβο – μικρή, αλλά αξιοπρεπής πόλης στους πρόποδες του Αίμου, στο σταυροδρόμι μεταξύ της Βόρειας και της Νότιας Βουλγαρίας. Στο ντόπιο γυμνάσιο ήταν μέλος της σχολικής χορωδίας, έπαιζε κιθάρα και βιολί. Συνέχισε τη μόρφωσή του στο Τάρνοβο, όπου έπαιζε στην ορχήστρα του γυμνασίου. Σε ηλικία 17 ετών μπήκε στο Μουσικό Σχολείο στη Σόφια – στην τάξη βιολιού του Χρίστο Ομπρέσκοφ. Από τότε ήταν οι πρώτες προσπάθειές του στη σύνθεση. Το 1944 εγγράφηκε στο Θεωρητικό Τμήμα της Μουσικής Ακαδημίας στη Σόφια. Σπούδασε σύνθεση ως μαθητής διάσημων καθηγητών – Βεσελίν Στογιάνοφ, Πάντσο Βλαντιγκέροφ, Μαρίν Γκολεμίνοφ, Παρασκέβ Χατζίεφ. Έγραφε τραγούδια, έπαιζε στην Ακαδημαϊκή Συμφωνική Ορχήστρα, συμμετείχε στην ίδρυση του Θεάτρου του Εθνικού Στρατού. Τελείωσε την ανώτατη εκπαίδευσή του το 1949 και από το 1952 μέχρι το 1957 ήταν υποψήφιος διδάκτωρ στο Ωδείο της Μόσχας. Μετά την επιστροφή του εργάστηκε ως μουσικός συνθέτης στη ΒΕΡ και ως καθηγητής.

Αποκαλούμενος «ο ποιητής ανάμεσα στους βουλγάρους συνθέτες», ο Τόντορ Ποπόφ είναι ανάμεσα στους πιο διακεκριμένους φορείς του εθνικού πνεύματος στη βουλγαρική μουσική, ισχυρά επηρεασμένος από το βουλγαρικό φολκλόρ και τη βουλγαρική ποίηση. Η έμφυτη αίσθησή του για τη μελωδία με την πάροδο των χρόνων εξελίσσεται σε εξαιρετικό ταλέντο και ασταμάτητη επιδίωξη της τέλειας μουσικής έκφρασης. Η φωνή είναι το σημαντικότερο όργανο στα έργα του. Ήταν ανάμεσα στους βασικούς συνθέτες που συνεργάστηκαν με το περίφημο συγκρότημα «Μπόντρα σμιάνα» - την πρώτη βουλγαρική παιδική χορωδία, που κέρδισε παγκόσμια αναγνώριση. Στην πραγματικότητα, αναμφισβήτητη είναι η προσφορά του για τη διαμόρφωση και το ρεπερτόριο σχεδόν όλων των αξιοσημείωτων χορωδιών στη Βουλγαρία. Δεν υπάρχει βουλγαρικό φωνητικό συγκρότημα, που να μην ερμηνεύει τραγούδια του Τόντορ Ποπόφ, γιατί ο τρόπος, με τον οποίο ο συνθέτης μετατρέπει ένα ποιητικό κείμενο σε μουσική πλησιάζει την τελειότητα.  

Δεν είναι τυχαίο και ότι ήταν ένας από τους συνθέτες που επί πολλά χρόνια χαίρονταν της ιδιαίτερης προσοχής ενός από τους μεγαλύτερους βουλγάρους διευθυντές χορωδίας – του αξέχαστου Βασίλ Αρναούντοφ. Τον Δεκέμβριο 1990 (μόλις τρεις μήνες περίπου πριν τον απροσδόκητο θάνατο του μαέστρου) ο Τόντορ Ποπόφ είχε την ευτυχία να ακούσει σε συναυλία με τα έργα του τον κύκλο του «Χειμερινές σκέψεις» με στίχους του διάσημου συγχρόνου του – του ποιητή Βλαντιμίρ Γκόλεφ, σε εκτέλεση της ανανεωμένης σύνθεσης της Χορωδίας Δωματίου της Σόφιας υπό τη διεύθυνση του Βασίλ Αρναούντοφ.

Ο δημιουργός των στίχων των αφάνταστα όμορφων «Χειμερινών σκέψεων» Βλαντιμίρ Γκόλεφ (1922 – 2011), έχει εκδώσει δεκάδες βιβλία με ποιήματα, πεζογραφία, απομνημονεύματα, θεατρικά έργα και δημοσιολογία. Στενοί φίλοι του ποιητή λένε ότι στο τέλος της ζωής του όλο και συχνότερα έστρεφε το βλέμμα του στα άστρα, και το απέραντο και ανεξήγητο Διάστημα κυρίευε τις άγρυπνες νύχτες του. Παράλληλα με πολλές αναμνήσεις, έγραφε μερικές φορές και ενδόμυχες σκέψεις για το άπειρο… Καταπληκτικοί είναι οι στίχοι του τελευταίου τραγουδιού του κύκλου του Βλαντιμίρ Γκόλεφ και του Τόντορ Ποπόφ – «Σαν χιόνι, τελείως σαν χιόνι», στους οποίους το χιόνι είναι μεταφορά της ανθρώπινης ζωής. Ακριβώς σαν χιόνι ο άνθρωπος έρχεται στη Γη, γυρίζεται στη δίνη της ζωής, μέχρι να λιώσει και να βυθιστεί στη Γη. Αλλά επιστρέφει εκ νέου – το άλλο χειμώνα σε άλλους χώρους, έστω και να μην είναι το ίδιο χιόνι…

Μετάφραση: Ντενίτσα Σοκόλοβα