Η Βάλια Μπλακάνσκα τραγουδά για τον Βοεβόδα Στραχίλ

Τον 14^ο αιώνα η Βουλγαρία έπεσε υπό Οθωμανική κυριαρχία. Οι εκπρόσωποι της μεσαιωνικής βουλγάρικης αριστοκρατίας που δεν εγκατέλειψαν την Βουλγαρία κατάφεραν να συνεννοηθούν με την νέα εξουσία και να λάβουν διοικητικές θέσεις.

Οι άνθρωποι αυτοί είχαν στρατηγικές ικανότητες. Επί αιώνιες τα σόγια αυτά έχτιζαν δρόμους και τους φυλούσαν. Εξασφάλιζαν τις μεταφορές και τις επικοινωνίες. Αυτοί που ζούσαν κοντά στα ορεινά περάσματα έπαιζαν σημαντικό ρόλο γιατί ήλεγχαν την διάβαση και την πρόσβαση από μια περιοχή σε άλλη, ειδικά όταν μετακινούνταν στρατεύματα.

Αν και οι Βούλγαροι κατάφερναν να εξασφαλίζουν τον βιοπορισμό τους υπό την Οθωμανική κυριαρχία όποτε τους δινόταν η ευκαιρία ρίχνονταν σε μάχες για να έχουν μεγαλύτερες απολαβές. Τέτοιες δυνατότητες είχαν όταν άλλες μεγάλες δυνάμεις συγκρούονταν με την Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Μια από τις κατά σειρά ευκαιρίες ήταν ο Μεγάλος Τουρκικός Πόλεμος, γνωστός και ως πόλεμος της Ιερής Συμμαχίας (1683-1699) στην οποία συμμετείχαν η Αυστρία, η Πολωνία, η Βενετία και η Ρωσία. Το 1683 η Αυστρία και η Πολωνία κατάφεραν να σώσουν την Βιέννη από την πολιορκία των Οθωμανών. Έπειτα οι χριστιανικές δυνάμεις μετέφεραν την αντιπαράθεση στα Βαλκάνια.

Εκεί ένας από τους ντόπιους συμμάχους τους ήταν ο Πέταρ Κάρπος από το Ναγκορίτσανε, δίπλα στο Κούμανοβο (σήμερα στην Β.Μακεδονία). Στο άγημα του Κάρπος συμμετείχε ο Βοεβόδας Στραχίλ από την περιοχή του περάσματος Τραγιάνοβι βρατά (Πύλη του Τραϊανού), κοντά στο Ιχτιμάν. Ο Στραχίλ συμμετείχε μαζί με Γερμανούς και Ούγγρους στην κατάληψη του φρουρίου του Κιουστεντίλ το 1690 και από εκεί μέσω του Κούμανοβο έφτασε ως τη Νις (σήμερα στην Σερβία).

Εκεί οι Οθωμανοί κατάφεραν να νικήσουν τους Αυστριακούς αλλά η Ιερή Συμμαχία συνέχισε θριαμβευτική πορεία που έληξε με την Συνθήκη του Κάρλοβιτς (το 1699). Ο Στραχίλ μεταφέρθηκε στην Στράντζα, στην περιοχή Φακία, όπου ζούσαν άνθρωποι με παρόμοια κοινωνική θέση. Εκεί συμμετείχε σε μάχες του Ρωσο-Τουρκικού Πολέμου του 1710-1713, ο οποίος ήταν μέρος του Μεγάλου Βόρειου Πολέμου (1699-1721).

Για τον Βοεβόδα Στραχίλ γυρίστηκε ταινία το 1938.

Ο Βοεβόδας Στραχίλ ηγούταν 200 αντρών. Ο σημαιοφόρος του είχε το παρατσούκλι Ατματζά που σημαίνει γεράκι. Οι δυο άντρες είναι οι πρωταγωνιστές σε παραδοσιακά τραγούδια που φυλάσσονται στην μνήμη του βουλγάρικου λαού. Ένα τέτοιο παραδοσιακό τραγούδι, με τον τίτλο "Στραχίλε τρομερέ βοεβόδα", επεξεργάστηκε ο συνθέτης, Στέφαν Μουταφτσίεβ.

Η επεξεργασία του Μουταφτσίεβ έμεινε ως πρότυπο του βουλγάρικου μουσικού πολιτισμού, όταν τραγουδήθηκε, το 1979, από την θρυλική, Βάλια Μπαλκάνσκα (γεν. 1942, σήμερα 84 ετών), της οποίας η φωνή ταξιδεύει στο διάστημα με τον δορυφόρο Βόγιατζερ.

Την συνοδεύουν οι τραγουδίστριες από το Φολκλορικό Ανσάμπλ «Ροντόπα» από το Σμόλιαν, στο οποίο τραγουδούσε η Βάλια Μπαλκάνσκα από τότε που ήταν 18 χρονών. 

Στο τραγούδι ο σημαιοφόρος του Βοεβόδα Στραχίλ τον ρωτά γιατί είναι σκεφτικός. Τον ρωτά αν έχει σπάσει το σπαθί του ή αν έχει βαρεθεί να περιπλανιέται, αν αισθάνεται ότι έχει γεράσει ή αν νοσταλγεί την αγαπημένη του. Ο Βοεβόδας απορρίπτει όλες τις περιπτώσεις και λέει ότι κοιμήθηκε στην κορυφή του Αίμου και είδε εφιάλτη. Ότι αντιμετώπισε στρατιά εχθρών μεταξύ των οποίων υπήρχαν τότε και τάταροι, που ήταν ιδιαίτερα σκληροί. Ο σημαιοφόρος λέει στον Βοεβόδα να μεταμφιεστεί, να εξαπατήσει τον αρχηγό τους και να τον σκοτώσει. Έτσι και έκανε ο Στραχίλ όταν ήρθε η ώρα να αντιμετωπίσει πραγματικούς εχθρούς. Η επεξεργασία είναι περιληπτική. Ας την ακούσουμε.

Ο Στέφαν Μουταφτσίεβ (1942-1997) τελείωσε την Μουσική Ακαδημία στην Σόφια στην τάξη σύνθεσης του καθηγητή Βεσελίν Στογιάνοβ. Ο Μουταφτσίεβ ήταν μεταξύ των ιδρυτών του Κρατικού Φολκλορικού Ανσάμπλ «Τράκια» στο Πλόβντιβ (το 1974) και διατέλεσε καλλιτεχνικός του διευθυντής. Ο Μουταφτσίεβ είχε ταλέντο και σαν μαέστρος χορωδίας αλλά και σαν συνθέτης. Δημιούργησε μεγάλο μέρος των τραγουδιών και των χορών του ανσάμπλ. Από το 1977 έως το 1984 ήταν σύμβουλος του Ανσάμπλ «Ροντόπα».

Κείμενο: Τσβετάνα Τόντσεβα

Επιμέλεια και Μετάφραση: Αγάπη Γιορντανόβα