Αντοανέτα Ραντοσλάβοβα: Το ραδιόφωνο θυμάται τους ανθρώπους και τις φωνές του

Η φωνή στο ραδιόφωνο ήταν παράθυρο προς τον κόσμο – ιδιαίτερα στα χρόνια που η πρόσβαση στην πληροφορία ήταν περιορισμένη και τα ραδιοκύματα συνέδεαν ηπείρους. Για την ιστορία, τη μνήμη και το μέλλον της ξενόγλωσσης υπηρεσίας της δημόσιας ραδιοφωνίας, γνωστής σήμερα ως Ράδιο βουλγαρία, μιλήσαμε με την Αντοανέτα Ραντοσλάβοβα – επιμελήτρια του μοναδικού στη χώρα Μουσείο για την Ιστορία του Ραδιοφώνου, επί χρόνια μουσική επιμελήτρια στη ΒΕΡ και μέλος της ομάδας του Ράδιο Βουλγαρία.

Από την αρχή της συνάντησης υπογράμμισε την προσωπική της σχέση με το μέσο:

«Χαίρομαι που βρίσκομαι στο στούντιο του Ράδιο Βουλγαρία – ενός μέσου που αγαπώ και που, κατά κάποιον τρόπο, έχω μελετήσει σε ένα από τα βιβλία μου, αφιερωμένο στη μουσική στο βουλγαρικό ραδιόφωνο κατά την περίοδο 1930–1944», λέει η ίδια.

Μετά τη συνταξιοδότησή της η Αντοανέτα Ραντοσλάβοβα συνέχισε το επιστημονικό της έργο. Το 2012 έλαβε πρόσκληση από τον Ζαχάρι Μιλένκοφ – δημιουργό και πρώτο επιμελητή του Μουσείου Ιστορίας του Ραδιοφώνου. Αρχικά αρνήθηκε, καθώς εργαζόταν πάνω στο βιβλίο της για την ιστορία του Ράδιο Σόφια. Δύο χρόνια αργότερα αποδέχθηκε. «Δεν μπορούσα να του αρνηθώ», αναγνωρίζει η ίδια, και εδώ και δώδεκα χρόνια αποτελεί μέρος της ομάδας του μουσείου.

Ανάμεσα στα πιο πολύτιμα αρχειακά τεκμήρια αναφέρει ηχογραφήσεις της οπερατικής πρίμας Γκένα Ντιμιτροβα και συνεντεύξεις του διανοουμένου Πέταρ Ούβαλιεφ. Ιδιαίτερα την εντυπωσιάζουν τα λόγια του, ειπωμένα σε συνομιλία με τη Γκάλια Σιρίισκα από τη σύνταξη για τους Βουλγάρους του εξωτερικού, όπου μιλά για την ικανότητα του ραδιοφώνου να υπερβαίνει τους διαχωρισμούς και να ξεπερνά το μίσος:

«Τα ραδιοκύματα πηδούσαν πάνω από τα χαρακώματα του μίσους. Το ραδιόφωνο μας μάθαινε να μην μισούμε», λέει ο Πέταρ Ουβαλίεφ.

 

Με τα χρόνια το Ράδιο Βουλγαρία έχει σαφή αποστολή – «να δείξει πόσο ενδιαφέρουσα χώρα είναι η Βουλγαρία, τον πολιτισμό και τη μουσική της». Ήδη από το 1936 μεταδίδονται ειδικές μουσικές εκπομπές διάρκειας 30 λεπτών για τους Βουλγάρους του εξωτερικού, μέσω των οποίων τόσο Βούλγαροι όσο και ξένοι γνωρίζουν τη μοναδική μας μουσική παράδοση. Αργότερα αναπτύσσονται εκπομπές στα γερμανικά, ιταλικά, πολωνικά, τσεχικά, σερβοκροατικά, ρουμανικά, ελληνικά και τουρκικά, ενώ σε διάφορες περιόδους – και στα αραβικά, ενώ υπήρξε ακόμη και αφρικανική σύνταξη.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1990 τα προγράμματα για το εξωτερικό μεταδίδονται ήδη με την ονομασία «Ράδιο Βουλγαρία». Το 2012 όμως σταματούν οι βραχείς και μεσαίοι πομποί και το μέσο περνά εξ ολοκλήρου στο διαδίκτυο – μια αλλαγή που σηματοδοτεί νέο στάδιο στην ανάπτυξή του.

Στο μουσείο σήμερα φυλάσσονται όχι μόνο έγγραφα και ηχογραφήσεις, αλλά και μοναδικός εξοπλισμός. Μεταξύ των εκθεμάτων βρίσκεται μια πολυανόρθωτη λυχνία υδραργύρου, δωρεά του περιφερειακού ραδιοσταθμού της Στάρα Ζαγκόρα, η οποία λειτούργησε πάνω από 60 χρόνια χωρίς διακοπή. Οι επισκέπτες εντυπωσιάζονται επίσης από τα παλιά μικρόφωνα, που διασώθηκαν χάρη στον μηχανικό Ασέν Μαρίνοφ από τη δεκαετία του 1930.

Όμως, σύμφωνα με την Αντοανέτα Ραντοσλάβοβα, το πιο σημαντικό παραμένει η μνήμη των ανθρώπων:

«Προσπαθούμε να διαφυλάξουμε όχι μόνο αντικείμενα, κονσόλες, μαγνητόφωνα, παλιούς ραδιοδέκτες, αλλά και τη μνήμη των ανθρώπων που εργάστηκαν στο ραδιόφωνο, γιατί το ραδιόφωνο πρέπει να θυμάται τους δημοσιογράφους, μουσικούς, ηχολήπτες, τεχνικούς, μηχανικούς, μεταφραστές, εκφωνητές και άλλους που αφιέρωσαν αρκετές δεκαετίες από τη ζωή τους εδώ, στο ραδιόφωνο».

Ανάμεσα στους «θησαυρούς» του Ράδιο Βουλγαρία ξεχωρίζει τη σειρά «Φολκ Στούντιο» της Ρουμιάνα Παναγιότοβα. Στο μουσείο φυλάσσεται ένας τεράστιος φάκελος με τις εκπομπές της, αφιερωμένες στα βουλγαρικά τραγούδια, τους χορούς και τις παραδόσεις. Еνδιαφέρουσα ανάμνηση από τις αρχές της δεκαετίας του 1990 είναι ένα γράμμα από την Ιαπωνία, στο οποίο ακροατής εκφράζει την έκπληξή του για τη σύγχρονη βουλγαρική μουσική που ακούγεται στον αέρα.

Αν μπορούσε να αναβιώσει μια στιγμή από το παρελθόν, η Ραντοσλάβοβα θα επέστρεφε στην αρχή των βραχέων εκπομπών. Στα αρχεία φυλάσσονται εκατοντάδες γράμματα από την Ευρώπη, τη Βόρεια Αφρική, τη Συρία, το Μαρόκο και τις Ηνωμένες Πολιτείες – μαρτυρία της ισχύος του σήματος και της σχέσης με τους ακροατές.

Σήμερα οι τεχνολογίες είναι διαφορετικές, όμως η αποστολή παραμένει. Το Ράδιο Βουλγαρία συνεχίζει να αφηγείται τη χώρα μας στον κόσμο και στο Μουσείο Ιστορίας του Ραδιοφώνου διατηρείται όχι απλώς εξοπλισμός, αλλά η ζωντανή μνήμη γενεών επαγγελματιών – από τον μηχανικό Μίνκο Τοπάλοφ και τον Κόστα Αντάμοφ έως δεκάδες συντάκτες, μεταφραστές και εκφωνητές που άφησαν τη φωνή τους στον αέρα.

Γιατί, όπως προκύπτει από τα λόγια της Αντοανέτα Ραντοσλάβοβα, ο ήχος δεν χάνεται. Παραμένει – ως πολιτιστική μνήμη και ως κοινότητα που δημιουργήθηκε πέρα από τις αποστάσεις.

 

Μετάφραση: Σβέτλα Τόντοροβα