Λογοτεχνικά νέα

Η Μαρία Βούτοβα κέρδισε το ισπανικό βραβείο για «Καλύτερη μετάφραση» για το 2025 για την εργασία της επί του μυθιστορήματος «Ο κηπουρός και ο θάνατος», του πιο μεταφρασμένου σύγχρονου βούλγαρου συγγραφέα, του Γκεόργκι Γκοσποντίνοβ, τον οποίο η ισπανική έκδοση «ABC» όρισε σαν «έναν από τους μεγαλύτερους ευρωπαϊκούς συγγραφείς των τελευταίων χρόνων».

«Η πρώτη μετάφραση που έκανε η Μαρία Βούτοβα στα ισπανικά ήταν «Η φυσική της θλίψης», είπε ο συγγραφέας. Η μετάφρασή της επί του «Ο κηπουρός και ο θάνατος» κέρδισε και το ισπανικό βραβείο για «Βιβλίο του 2025». Πρόκειται για μεγάλη αναγνώριση που ανοίγει νέες πόρτες για βούλγαρους δημιουργούς σε μια γλώσσα στην οποία μέχρι πριν 15 χρόνια υπήρχαν ελάχιστες μεταφράσεις βουλγάρικων έργων».

Την ίδια στιγμή η γαλλική μετάφραση, από την Μαρί Βρίνα-Νικόλοβ, του μυθιστορήματος «Ο κηπουρός και ο θάνατος» του Γκεόργκι Γκοσποντίνοβ, είναι υποψήφια για το ευρωπαϊκό βραβείο «Ζαν Μονέ».

Το βραβείο αυτό δημιουργήθηκε πριν 30 χρόνια με σκοπό να κοινοποιεί την Λογοτεχνία της Γηραιάς Ηπείρου και απονέμεται σε ευρωπαϊκό έργο μεταφρασμένο ή γραμμένο στην γαλλική γλώσσα και δημοσιευμένο τον προηγούμενο χρόνο. Φέτος για το βραβείο συναγωνίζονται 8 μυθιστορήματα. 

Ταυτόχρονα το μυθιστόρημα «Οστάινιτσα» της Ρενέ Καραμπάς είναι μεταξύ των πρώτων 13ών τίτλων στον μακρύ κατάλογο του πιο έγκυρου Διεθνούς λογοτεχνικού βραβείου για μεταφρασμένο βιβλίο που κυκλοφόρησε τον προηγούμενο  χρόνο στα αγγλικά, του «Booker».

Το μυθιστόρημα κυκλοφόρησε στα αγγλικά σε μετάφραση της Ιζιντόρα Έιντζελ με τον τίτλο «She Who Remains» (Αυτή που μένει). Πρόκειται για έννοια που ορίζει κορίτσια στην Αλβανία να γίνονται αγόρια για να ηγηθούν της οικογένειάς τους όταν δεν υπάρχει αρσενικός απόγονος. Πρόκειται για παλιά βαλκανική παράδοση. Τα κορίτσια αυτά παίρνουν αντρικό όνομα, ντύνονται αντρικά και έχουν αντρικούς κοινωνικούς ρόλους. Δίνουν όρκο παρθενίας, λαμβάνουν το δικαίωμα να οπλοφορούν και να συμμετέχουν σε συμβούλια.  

 «Ο αναγνώστης βρίσκεται στο επίκεντρο των βεντετών στην Αλβανία όπου ο θάνατος ακολουθεί σαν σκιά και τα ρόδια ποτέ δεν ωριμάζουν, λέει για το «Οστάινιτσα» ο συγγραφέας, Βλαντιμίρ Ζάρεβ. Όπως και τα μυθιστορήματα του Ισμαήλ Καντρέ το μυθιστόρημα της Καραμπάς θίγει σοβαρά πατριαρχικά θέματα στα Βαλκάνια και στοχάζεται επί της έλλειψης Θεού στην ανθρώπινη σκέψη». 

Πρόκειται για το δεύτερο βουλγάρικο μυθιστόρημα που είναι υποψήφιο για «Booker». Το πρώτο βουλγάρικο μυθιστόρημα υποψήφιο για «Βοοκερ» ήταν το «Χρονοκαταφύγιο» του Γοσποντίνοβ σε μετάφραση της Άντζελα Ροντέλ που κέρδισε το βραβείο αυτό το 2023.

Το Ρενέ Καραμπάς είναι ψευδώνυμο της βουλγάρας συγγραφέα Ιρένα Ιβανόβα (γεν. 1989) που για το μυθιστόρημά της «Οστάινιτσα» έλαβε το εθνικό λογοτεχνικό βραβείο «Ελίας Κανέτι». Το «Οστάινιτσα» έλαβε υποψηφιότητα και για «Μυθιστόρημα της χρονιάς» από το Εθνικό Ταμείο Δωρεών «13 αιώνες Βουλγαρία» και υποψηφιότητα για το βουλγάρικο λογοτεχνικό βραβείο «Περότο».

Το «Οστάινιτσα» είναι μεταφρασμένο σε 15 γλώσσες ενώ η μετάρασή του στα βραζιλιάνικα το έκανε το πρώτο βουλγάρικο μυθιστόρημα στην Βραζιλία.

Στα τέλη του 2023 η Μαρί Βρίνα-Νικόλοβ κέρδισε με την μετάφρασή της στα γαλλικά επί του «Οστάινιτσα» το βραβείο του Γαλλικού PEN Club, την ίδια χρονιά η αγγλική μετάφραση της «Οστάινιτσα» από την Ιζιντόρα Έιντζελ έλαβε το βραβείο «Gulf Coast Translation Prize» στις ΗΠΑ ενώ στις αρχές του 2025 έλαβε το έγκυρο βραβείο HEIM του αμερικάνικου PEN Club. Το μυθιστόρημα ήταν υποψήφιο και για το ελβετικό βραβείο Λογοτεχνίας «Prisma» και συμπεριλήφθηκε στην κατάταξη «21 καλύτερα επικείμενα βιβλία του 2026» του λογοτεχνικού κλαμπ «Service 95» της βρετανοαλβανίδας τραγουδίστριας Dua Lipa.

Στις 21 Μαρτίου στην Σόφια έλαβε χώρα το Λογοτεχνικό Φόρουμ «Να μεταφράζεις βουλγάιρκη λογοτεχνία vol 2» το οποίο συγκέντρωσε μεταφραστές από τα βουλγάρικα στα αγγλικά, τσέχικα, ιταλικά, ρουμάνικα και ισπανικά. Διοργανωτής ήταν ο Οίκος Λογοτεχνίας και Μετάφρασης στην πρωτεύουσα. Συντονιστής των συζητήσεων ήταν η Γκεργκάνα Πάντσεβα από την Λογοτεχνική Υπηρεσία στην Σόφια και στις συζητήσεις συμμετείχαν οι μεταφραστές Άντζελα Ροντέλ, Νταβίν Μπέρνσταϊν, Ντανίλο Μανέρα, Καταλίνα Πούγιου και Μαρία Βούτοβα. Αυτοί περιέγραψαν την επαφή τους με την βουλγάρικη γλώσσα και μίλησαν για την μεταφραστική διαδικασία, για τους αγαπημένους τους συγγραφείς και την αντίληψη της βουλγάρικης λογοτεχνίας στις χώρες όπου ζουν.

Η Άντζελα Ροντέλ έχει μεταφράσει 9 βουλγάρικα μυθιστορήματα που έχουν κυκλοφορήσει στην Βρετανία και τις ΗΠΑ. Η μετάφρασή της επί του μυθιστορήματος του Γκοσποντίνοβ «Φυσική της θλίψης» κέρδισε το βραβείο  ATSEEL (American Association of Teachers of Slavic and East European Languages) το 2016.

Ο Μπέρνσταϊν είναι καθηγητής και έχει μεταφράσει στα τέχικα βουλγάρικα βιβλία του Σβετοσλάβ Μίλικοβ, της Τοεντόρα ντίμοβα, του Άλεκ Ποπόβ και του Γκεόργκι Γκοσποντίνοβ. Έχει κερδίσει το βραβείο της Βουλγάρικης Μεταφραστικής Κοινότητας το 2016 και το τσέχικο βραβείο «Γιόζεφ Γιούνγκμαν» 2025 για την μεταφράση του «Χρονοκαταφυγίου».

Ο Ντανίλο Μανέρα  είναι καθηγητής ισπανικής λογοτεχνίας, συγγραφέας, κριτικός λογοτεχνίας, δημοσιογράφος και μεταφραστής. Τελείωσε «Σλαβιστική» στο Πανεπιστήμιο της Πίζα στην Ιταλία. Το 1984 έλαβε το βραβείο «Leone Traverso» για νέους μεταφραστές για μετάφραση διηγημάτων του Γιορντάν Ραντίτσκοβ και έχει μεταφράσει στα ιταλικά έργα του Εμιλιάν Στάνεβ, του Νικολάι Κάντσεβ, του Ιβάν Κουλέκοβ και του Μαξίμ Μαξίμοβ.

Η Καταλίνα Πούγιου είναι υφηγήτρια στην Έδρα Ρώσικης και Σλάβικης φιλολογίας  στο Πανεπιστήμιο του Βουκουρεστίου και ηγείταιι του τμήματος Βουλγάιρκης Γλώσσας και Λογοτεχνίας. Μεταφράζει βουλγάιρκη λογοτεχνία στα ρουμάνικα. Μεταξύ των έργων που έχει μεταφράσει είναι το «Φυσικό Μυθιστόρημα» και η «Φυσική της θλίψης» - και τα δυο του Γκεόργκι Γκοσποντίνοβ αλλά και βιβλία του Χρίστο Μπόιτσεβ και του πρώην πρύτανη του Πανεπιστημίου της Σόφιας, Μπογιάν Μπιόλτσεβ.  

Η Μαρία Βούτοβα είναι ισπανίστρια και μεταφράστρια με μάστερ Λογοτεχνίας αλλά και με Διδακτορικό Ανθρωπολογίας του Αμερικανικού Πολιτισμού. Μεταφράζει βούλγαρους συγγραφείς στα ισπανικά. Μεταξύ αυτών είναι ο Γκοσποντίνοβ, η Ζντράβκα Εφτίμοβα και η Εμινά Σαντκά. Ετοιμάζεται να εκδώσει στα ισπανικά την «Υπόθεση Τζεμ» της Βέρα Μουταφτσίεβα και την «Μπαλάντα για τον Γκεόργκ Χένιχ» του Βίκτωρ Πάσκοβ.

 Επιμέλεια: Ίβο Ιβανόβ, Μιγκλένα Ιβανόβα

Επιμέλεια και Μετάφραση: Αγάπη Γιορντανόβα