«Είσαι τουλίπα ή υάκινθος» και η χρυσή φωνή της Δοβρουτσάς – Βέρκα Σίντεροβα

Από την αρχαιότητα, τα εδάφη στη γεωγραφική περιοχή που ονομάζεται Δοβρουτσά, υπήρξαν πλούσια και εύφορα. Δεν είναι τυχαίο ότι το βουλγαρικό της τμήμα το αποκαλούμε «ο σιτοβολώνας της Βουλγαρίας». Πλούσια και πολυμορφική είναι και η λαϊκή δημιουργία που γεννήθηκε στη εθνογραφική περιοχή της Δοβρουτσάς. Η αφθονία των ποικίλων μελωδιών και των στίχων είναι αποτέλεσμα των μετακινήσεων πληθυσμών από άλλες περιοχές, ιδιαίτερα από τη Θράκη. Ορισμένοι ειδικοί θεωρούν ως ύμνο της περιοχής το τραγούδι «Μου είναι γλυκό, μαμά», που την εξυμνεί. Αλλά το αληθινό σύμβολο της  λαϊκής παράδοσης της Δοβρουτσάς για ολόκληρη τη Βουλγαρία είναι μια λυρική μινιατούρα, στην οποία ένας νεαρός ευγενής, ένας τσελεμπής, αποκοιμιέται και χάνει τις προετοιμασίες για ένα λαμπρό νυχτέρι. Πρώτα περνούν τρεις βοσκοί, που κουβαλούν ένα αρνί, κρασί και καβάλι, για να χορτάσουν, να κεράσουν και να διασκεδάσουν τους καλεσμένους, και ύστερα ακολουθούν τρία όμορφα κορίτσια, έτοιμα με μετάξι, ρόκα και κεντητήρι, γιατί οι γυναίκες ποτέ δεν ξεχνούν τη δουλειά ακόμη και στα νυχτέρια. Το μαγευτικό ρεφρέν «Είσαι τουλίπα ή υάκινθος, ή μήπως τριαντάφυλλο» δίνει τον τίτλο στο τραγούδι, που απέκτησε το κύρος διαχρονικού βουλγαρικού τραγουδιού στηνανεπανάληπτη ερμηνεία της μεγάλης Βέρκα Σίντεροβα.

«Ο καθένας αγαπά τον τόπο όπου γεννήθηκε και αυτό είναι απολύτως φυσικό» – απευθύνεται η Βέρκα Σίντεροβα στους θαυμαστές της. «Το λαϊκό τραγούδι με συνόδευε σε όλη τη συνειδητή μου ζωή, ήδη από την κούνια η μάνα μου μού το είχε ευχηθεί. Ήπια ως τη χόρτασή μου από την καθαρή του πηγή. Το εύχομαι και σε εσάς. Μα όποιος θέλει να πιει απ’ αυτήν, πρέπει να γονατίσει, γιατί από πηγή πίνεις γονατιστός…»

Η παρουσία της Βέρκα Σιδέροβα στη βουλγαρική κουλτούρα είναι τόσο ισχυρή, που γίνεται αισθητή ακόμη και σήμερα. Η αριστοκράτισσα ανάμεσα στις λαϊκές μας ερμηνεύτριες, που εντυπωσίαζε με την αξιοπρέπεια και την καλοσύνη της, έφυγε από τη ζωή στις 2 Ιουλίου 2025, σε σεβαστή ηλικία 99 ετών. Γεννημένη στο Ντόμπριτς, ερωτευμένη με τον τόπο της, η Σιδέροβα είναι η τραγουδίστρια που χάρισε στη παράδοση της Δοβρουτσάς λάμψη και κομψότητα.

«Δοβρουτσά – η ανάσα του ζεστού ψωμιού. Δοβρουτσά – ο τόπος όπου γεννήθηκα. Πάνω στη γη της μεγάλωσα, με τους κόπους και τις χαρές της, με τις παραδόσεις, τα παιχνίδια και τα τραγούδια της» – μοιράζεται στην αυτοβιογραφία της.

Η Σιδέροβα έχει πει πολλές φορές ότι όλα τα τραγούδια του εντυπωσιακού ρεπερτορίου της τα είχε ακούσει στο σπίτι της – από τη γιαγιά της, τη μητέρα της και τις θείες της. Εν ζωή, αγαπημένο της ήταν το «Χρόνια, χρόνια, δύσκολα χρόνια», όμως σε μερικές συνεντεύξεις ομολογεί ότι το τραγούδι που λειτουργεί σαν το «διαβατήριό» της είναι «Η Τουλίπα»: «Όταν λένε “Τουλίπα”, εννοούν την Βέρκα Σίντεροβα, κι όταν λένε Βέρκα Σίντεροβα, εννοούν την  «Τουλίπα”... Την “Τουλίπα” την ξέρω από τη γιαγιά Ελένα». Ακριβώς με αυτό το τραγούδι, που περνούσε από γενιά σε γενιά στην οικογένειά της, την άκουσε για πρώτη φορά ο Φίλιπ Κούτεβ και έμεινε άφωνος. Αυτό της άνοιξε τον δρόμο προς το Κρατικό Λαογραφικό Συγκρότημα και τις μεγάλες παγκόσμιες σκηνές. Η χορωδιακή εκδοχή του Κούτεβ συγκαταλέγεται στα αριστουργήματα του είδους.

Όμως στη σόλο ερμηνεία της Βέρκα Σίντεροβα, σε επεξεργασία του Κράσιμιρ Κιουρκτσίισκι, το «Είσαι τουλίπα ή υάκινθος» παραμένει ένα από τα ηχητικά σλυμβολα της Βουλγαρίας.

Μετάφραση: Σβέτλα Τόντοροβα