Η Μεγάλη Παρασκευή και η ανθρώπινη αυτοθυσία

Με αφορμή τη Μεγάλη Παρασκευή, την πιο θλιβερή ημέρα του χρόνου για τους χριστιανούς, ο Βούλγαρος συγγραφέας και δημοσιογράφος Άγγελ Ιβάνοφ, κάτοχος λογοτενικών βραβείων, σεναριογράφος και παρουσιαστής στο ράδιο «Επαρχιακή φωνή»της Μητρόπολης Σόφιας, στοχάζεται πάνω στην αυτοθυσιαστική στάση του ανθρώπου με παραδείγματα από τη σύγχρονη ζωή. Η συνέντευξη του Ιβανόφ δόθηκε στον πολιτιστικόσταθμό της Βουλγαρικής Εθνικής Ραδιοφωνίας «Χρίστο Μπότεφ».

Είναι ξένη προς τον άνθρωπο η αυτοθυσιαστική συμπεριφορά και πόσο σημαντικό είναι γι’ αυτόν το ένστικτο της αυτοσυντήρησης, είναι η πρώτη ερώτηση προς τον Άγγελ Ιβάνοφ.

«Όχι, δεν είναι ξένη. Για τον άνθρωπο η θυσιαστική συμπεριφορά είναι κάτι φυσιολογικό. Γενικά, το καλό, η αγάπη, αυτά είναι έμφυτες ιδιότητες που έχουμε ή, πιο σωστά, μας έχουν εμφυτευθεί κατά το αρχέτυπο, και ξέρουμε ποια είναι η εικόνα μας και προς ποια ομοίωση καλούμαστε. Η εικόνα είναι το σημείο εκκίνησης, ενώ η ομοίωση βρίσκεται κάπου εκεί, στον τελικό προορισμό, που δεν είναι απλώς ένα τέλος, αλλά ένα άνοιγμα προς την αιωνιότητα. Βεβαίως, το ένστικτο της αυτοσυντήρησης είναι ευλογημένο και αναγκαίο και έτσι κι αλλιώς υπερισχύει λόγω της πεπτωκυίας μας φύσης. Δεν μιλάμε απλώς για ένστικτο αυτοσυντήρησης, αλλά για κάτι που θέτουμε σε ππροτεραιότητα και που συχνά υπερισχύει του θυσιαστικού ήθους. Το ένστικτο της αυτοσυντήρησης από μόνο του είναι κάτι καλό, αλλά όταν δεν το χρησιμοποιούμε απλώς για το καλό, αλλά το καταχρώμαστε, τότε μετατρέπεται σε φρένο απέναντι σε αυτή την αγάπη και σε αυτή τη θυσιαστικότητα, που από τη φύση τους μας έχουν δοθεί».

Πώς έχουν τα πράγματα στη σύγχρονη εποχή; Είμαστε πρόθυμοι να ανταποκριθούμε σε αυτό το κάλεσμα;

«Βεβαίως, αν μιλάμε ανθρώπινα, στα λόγια είναι εύκολο, στην πράξη είναι πιο δύσκολο. Θα ξεχώριζα μερικά θέματα στη σύγχρονη ζωή μας, πάνω στα οποία μπορούμε να σκεφτούμε μέχρι ποιο βαθμό διαθέτουμε αυτό το θυσιαστικό ήθος», συνεχίζει ο Άγγελ Ιβανόφ. «Η θυσία σήμερα είναι να ξεφύγουμε από την άνεση, να υπερβούμε αυτή την επιθυμία να είναι όλα οπωσδήποτε εύκολα και ευχάριστα. Ο σύγχρονος κόσμος μάς εκπαιδεύει έτσι, ώστε σχεδόν να πιστεύουμε ότι τα λουκάνικα και τα iPhone φυτρώνουν στα δέντρα και ότι δεν χρειάζεται ιδιαίτερος κόπος για να τα αποκτήσουμε και γενικά για να ζούμε μέσα σε μια καταναλωτική ουτοπία. Νομίζω ότι ακριβώς εδώ χρειάζεται αυτό το θυσιαστικό ήθος, για να αποκτήσουμε κάτι περισσότερο από την υλική ασφάλεια. Επιπλέον, σήμερα το ζητούμενο είναι συχνά να θυσιάσουμε και τον φόβο και τη δειλία μας. Εδώ θα κάνω μια αναφορά στα μέσα ενημέρωσης, αφού μιλώ για τη ΒΕΡ, αλλά και ο ίδιος βρίσκομαι στα ΜΜΕ εδώ και 25 χρόνια. Να, για παράδειγμα, μια θυσία είναι να μη ταυτιζόμαστε με   κάποια από τα θορυβώδη στρατόπεδα, να μη κλεινόμαστε σε μια στατική δική μας αντίληψη για την αλήθεια, αλλά να είμαστε πιο διαλογικοί. Επιπλέον, όχι μόνο για το δημοσιογραφικό επάγγελμα, αλλά και για κάθε άλλο, θυσία είναι να αρνηθείς να ανελιχθείς στην ιεραρχία, αν αυτό συνδέεται με ηθικούς συμβιβασμούς, για να το πω μεταφορικά, με το ανέβασμα στη σκάλα της επαγγελματικής ανέλιξης ακόμη και με το τίμημα να πατάς πάνω σε παιδικά δαχτυλάκια. Βέβαια, γενικότερα, όταν μιλάμε για θυσία και αυτοθυσία, το μεγάλο ζήτημα μπροστά μας είναι να θυσιάσουμε το εγώ μας, τη φιλαυτία μας, ακόμη και στην επαγγελματική εξέλιξη, στην αναζήτηση της αλήθειας, του καλού, όταν μιλάμε για κοινωνικά υπεύθυνες θέσεις όπως η δημοσιογραφία, η υγεία, η παιδεία. Επίσης, θυσία σήμερα είναι να υπομείνουμε, να αρνηθούμε να απαντήσουμε στο κακό που μας έγινε, να διακόψουμε αυτή την αλυσίδα του κακού. Και εδώ έχουμε ένα υψηλό πρότυπο και ιδανικό μέσα στη Μεγάλη Εβδομάδα, τον ίδιο τον Χριστό. Απολύτως αθώος, υφίσταται πρώτα εσωτερική κρίση ανάμεσα στους δικούς του, κατόπιν μαστιγώνεται και ταπεινώνεται στο πραιτόριο, έπειτα σταυρώνεται, αλλά σε καμία στιγμή δεν ανταποδίδει, παρότι ακόμη και νομικά το δίκιο είναι εξ ολοκλήρου με το μέρος του.

Όταν μιλάμε πια άμεσα για θυσία, για το να προσφέρει κανείς τη ζωή του για τους φίλους του, αυτό που ο Χριστός ζητά από εμάς ως το ύψιστο ιδανικό και έκφραση της χριστιανικής αγάπης, εγώ προσωπικά μπορώ να στοχάζομαι πολύ όμορφα, αλλά δεν ξέρω αν, αν βρεθώ μπροστά σε μια τέτοια καθοριστική επιλογή, θα επιλέξω την αυτοθυσία, παραδέχεται ο Άγγελ.  Δεν είναι τυχαίο ότι στο πρωινό προσευχητικό κανόνα προσευχόμαστε ο Θεός να μας περιβάλλει με ειρήνη και γαλήνη, να μην έχουμε τόσο δραματικές δυσκολίες που να απαιτούν θυσίες και αυτοθυσίες. Μεγάλο μυστήριο είναι η αυτοθυσία και είναι προσιτή μόνο στους υψηλούς πνευματικά ανθρώπους, που τους ονομάζουμε αγίους. Από την άλλη, όμως, όλοι εμείς καλούμαστε προς την αγιότητα. Και ιδού παραδείγματα από το διεθνές πλαίσιο, αλλά και από το δικό μας, έστω και από πριν από χρόνια. Συνέβη εκείνο το τρομερό ατύχημα στον ιαπωνικό πυρηνικό σταθμό Φουκουσίμα και εκεί υπήρξαν άνθρωποι που τις πρώτες ώρες μπήκαν εθελοντικά για να σφραγίσουν τον σταθμό, εκθέτοντας βέβαια τους εαυτούς τους σε τρομακτική ακτινοβολία. Πιθανόν σήμερα να πεθαίνουν από ανίατες μορφές καρκίνου, αλλά τότε μπήκαν και θυσιάστηκαν και για τη χώρα τους και για τον κόσμο. Βέβαια, εδώ υπάρχει και η τυπική ασιατική κουλτούρα του καθήκοντος προς την κοινωνία, προς την πατρίδα, αλλά τελικά πρόκειται για ένα πολύ ανθρώπινο ιδανικό, και συγχρόνως για χριστιανικό ιδανικό. Πάλι πριν από πολλά χρόνια, ο οπερατέρ Γκριγκόρ Κομίτσκι, που γύρισε πολλές ταινίες και εκπομπές, μπήκε στη θάλασσα και έχασε τη ζωή του για να σώσει ένα κορίτσι. Αυτός, οι άνθρωποι της Φουκουσίμα και κάθε άνθρωπος που θυσιάζει τη ζωή του για τη ζωή κάποιου άλλου, στην πραγματικότητα πράττει αυτό που ο Χριστός πράττει για εμάς σήμερα. Μπροστά σε τέτοια παραδείγματα ίσως είναι καλό να σωπαίνουμε και να αφήνουμε τη σιωπή να μιλήσει, γιατί πράγματι είναι κάτι εξαιρετικό…

Επιμέλεια και μετάφραση: Σβέτλα Τόντοροβα