Η Ορχήστρα της Εθνοφρουράς – αιώνια παράδοση και μέρος της κρατικής εθιμοτυπίας

Η Εορτή του Αγίου Γεωργίου – 6^η Μαΐου, στη χώρα μας είναι επίσης Ημέρα Ανδρείας και Γιορτή του Βουλγαρικού Στρατού – μια ημερομηνία που συνδυάζει στρατιωτική παράδοση, εθνική μνήμη και πνευματικό συμβολισμό. Για πολλούς η μορφή του στρατιώτη ταυτίζεται με το όραμα του εθνοφρουρού και η Εθνοφρουρά – με τις διακριτικές στολές και τελετές της, είναι έμβλημα του βουλγαρικού κρατισμού.

Ως αντιπροσωπευτική στρατιωτική μονάδα η Εθνοφρουρά έχει κεντρικό ρόλο στην επίσημη εθιμοτυπία της χώρας – από κρατικές γιορτές μέχρι διπλωματικά γεγονότα με διεθνή συμμετοχή. Η αποστολή της όμως ξεπερνά την εθιμοτυπία – διατηρεί την ιστορική μνήμη και το αίσθημα για εθνική ταυτότητα στη σύγχρονη κοινωνία.

Σημαντικό μέρος της κληρονομιάς αυτής είναι η ιδρυμένη με διάταγμα του πρίγκιπα της Βουλγαρίας το 1892 Ορχήστρα της Εθνοφρουράς – ένα από τα πρώτα επαγγελματικά μουσικά συγκροτήματα στη Βουλγαρία, που συνέβαλε σημαντικά στην ανάπτυξη του εθνικού μουσικού πολιτισμού. Ήδη στα τέλη του 19^ου αιώνα η ορχήστρα ηχογράφησε δίσκους βινυλίου για ξένες εταιρείες, μέσω των οποίων η βουλγαρική μουσική έφτασε στο ευρωπαϊκό κοινό.

«Είναι σημαντικό να πούμε ότι η Ορχήστρα της Εθνοφρουράς, που άρχισε να λειτουργεί στις αρχές του 1893, αποτελείται εξ ολοκλήρου από Βουλγάρους – πρόκειται για μια ολόκληρη λειτουργούσα στρατιωτική ορχήστρα, δηλαδή δεν πρόκειται για ορχήστρα που τότε συγκροτείται, αλλά για τέτοια έχει την ιστορία της. Διευθυντής της ορχήστρας έναν χρόνο νωρίτερα έγινε ο Γιόζεφ Χόχολα – ο πιο έμπειρος μαέστρος στη χώρα μας, ο πρώτος επαγγελματίας διευθυντής ορχήστρας και συνθέτης», διηγείται η μουσικολόγος διδάκτωρ Γκάλια Γκροζντάνοβα-Ράντεβα, καθηγήτρια στο Εθνικό Μουσικό Σχολείο «Λιουμπομίρ Πίπκοφ» στη Σόφια. Η ίδια είναι δημιουργός δύο μελετών, αφιερωμένων στις πρώτες επαγγελματικές ορχήστρες στη Βουλγαρία και στην ιστορία της Ορχήστρας της Εθνοφρουράς.

Η Ορχήστρα της Εθνοφρουράς σήμερα ενσαρκώνει τη στρατιωτική μουσική παράδοση στη Βουλγαρία, η αρχή της οποίας όμως τοποθετήθηκε περισσότερο από δεκαετία πριν την ίδρυσή της – το 1879, έναν χρόνο μετά την Απελευθέρωση της χώρας από Οθωμανική Κυριαρχία, όταν η πρώτη στρατιωτική ορχήστρα, με διευθυντή τον Τσέχο μαέστρο Γιόζεφ Χόχολα, έφτασε στο Τάρνοβο. Μόλις λίγες εβδομάδες αργότερα συμμετείχε σε ιστορικό γεγονός με σημασία-κλειδί για το νεοσύστατο βουλγαρικό κράτος – την ανακήρυξη του πρίγκιπα Αλεξάνδρου Α΄ Μπάτενμπεργκ και την έγκριση του πρώτου βουλγαρικού συντάγματος.

«Υπάρχει μόνο μία μονογραφία, αφιερωμένη στις στρατιωτικές ορχήστρες πνευστών – του Ατανάς Ιβανόφ, δημοσιευμένη το 1979. Παρά τη σημασία τους, αυτά τα συγκροτήματα ήταν σπάνια αντικείμενο εμπεριστατωμένων επιστημονικών ερευνών», λέει η μουσικολόγος διδάκτωρ Γκάλια Γκροζντάνοβα-Ράντεβα. Σε συνέντευξη για το Ράδιο Βουλγαρία η ίδια αποκαλύπτει λίγο γνωστές στιγμές της ανάπτυξης των στρατιωτικών ορχηστρών – σύνολα που παίζουν ρόλο-κλειδί στη διαμόρφωση της μουσικής ζωής στη χώρα μετά την Απελευθέρωση και παραμένουν σημαντική πολιτιστική γέφυρα μεταξύ της Βουλγαρίας και της Ευρώπης.

«Στο βουλγαρικό κράτος το επάγγελμα «μουσικός» μπήκε μαζί με τις στρατιωτικές ορχήστρες πνευστών και την ανάπτυξή τους το 1879. Τότε εκφραζόταν σε μόνο τρεις μορφές – στρατιωτικός μουσικός, μαέστρος στρατιωτικής ορχήστρας και καθηγητής μουσικής.»

Οι στρατιωτικές ορχήστρες πνευστών ήταν τα πρώτα επαγγελματικά μουσικά συγκροτήματα στη Βουλγαρία, διηγείται η ερευνήτρια. Δημιούργησαν εθνικό καλλιτεχνικό ρεπερτόριο και οι μουσικές σχολές των μαέστρων τους εκπαίδευσαν εκατοντάδες βουλγάρους νέους ως μουσικούς. Η αποστολή αυτή τους ανατέθηκε από το βουλγαρικό κράτος, μαζί με τον στόχο να συλλέγουν και να ηχογραφούν βουλγαρικό μουσικό φολκλόρ, αλλά και να παρουσιάζουν στο βουλγαρικό κοινό πρότυπα ευρωπαίων συνθετών, για να το καθιστούν κοινωνό με τη μουσική τέχνη της Ευρώπης.

«Είναι σημαντικό να σημειώσουμε, ότι τα θεμέλια της μουσικής και παιδαγωγικής σχολής στη Βουλγαρία επίσης τοποθετήθηκαν από τους διευθυντές των στρατιωτικών ορχηστρών και τα μέλη τους. Ήδη πριν φτάσουν στη Βουλγαρία στις συμβάσεις τους υπάρχει απαίτηση ο καθένας απ’ αυτούς να εκπαιδεύσει τουλάχιστον τρεις βουλγάρους νέους ετησίως να παίζουν το μουσικό όργανο, το οποίο παίζει. Η εκπαίδευση εξαπλώθηκε τόσο πολύ ώστε συνεχώς ιδρύονταν νέες και νέες ορχήστρες μέχρι να αρχίσουν να ιδρύονται και ιδιωτικές ορχήστρες με τα υπάρχοντα στελέχη.», διηγείται η διδάκτωρ Γκάλια Γκροζντάνοβα-Ράντεβα.

Οι στρατιωτικές ορχήστρες συμμετείχαν σε όλους τους πολέμους που διεξήγαγε το νεαρό κράτος. Η μουσική τους οδηγούσε τους στρατούς σε μάχες κατά τον Σερβοβουλγαρικό, τον Πρώτο Βαλκανικό, το Δεύτερο Βαλκανικό, τον Α΄ και τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ακόμη και στις πιο δύσκολες στιγμές τα αιώνια μαχητικά εμβατήρια ενθάρρυναν τον μαχητικό πνεύμα του στρατού, για να προχωρήσει και να νικήσει.

«Αυτοί οι γιοι της Βουλγαρίας άφησαν το αίμα και τα οστά τους σε πολλά πεδία μάχης και αγωνίστηκαν να προστατεύσουν την ελευθερία, την ανεξαρτησία και την εδαφική ακεραιότητά μας. Αυτό που θα ήθελα να ευχηθώ στους στρατιωτικούς, αλλά και σε όλους τους Βουλγάρους για τη σημερινή γιορτή, εκτός από υγεία είναι να κρατούν ζωντανή και να θυμούνται την ιστορική και την πολιτιστική μνήμη μας, γιατί είναι ο πνευματικός στυλοβάτης του βουλγαρικού έθνους και αυτό που εγγυάται την ανεξαρτησία του πνεύματός μας ως λαού και το μέλλον μας ως έθνους. Στις στρατιωτικές ορχήστρες και τους διευθυντές τους εύχομαι το έργο τους να εκτιμάται υψηλά και να έχουν τον σεβασμό της κοινωνίας για ολόκληρη την ιστορική και πολιτιστική προσφορά που έχουν προς τη Βουλγαρία. Ευχαριστώ και το βουλγαρικό κράτος, επειδή στο πρόσωπο του βουλγαρικού στρατού δημιουργεί στην κοινωνία μας τον μεγαλύτερο μαικήνα του βουλγαρικού πολιτισμού από την Απελευθέρωση μέχρι τις μέρες μας!»

Δείτε επίσης:

• Η στολή της Εθνικής Φρουράς - σύμβολο γενναιότητας του Βούλγαρου στρατιώτη

Μετάφραση: Ντενίτσα Σοκόλοβα