«Γιατί δεν με παντρεύεις, μάνα» – το αγαπημένο τραγούδι της Μάγκντα Πουσκάροβα

Πολλά είναι τα φωνητικά ταλέντα του μυστηριακού βουνού Στράντζα, που διέσωσαν για τις επόμενες γενιές τον ανεκτίμητο λαϊκό πλούτο της νοτιοανατολικής βουλγαρικής περιοχής. Μερικά από αυτά – όπως η αξέχαστη Γιάνκα Ρούπκινα (1938-2026) – με το ταλέντο τους έκαναν το τραγούδι της Στράντζας γνωστό σε όλον τον κόσμο. Όμως η πρώτη τραγουδίστρια με τεράστια συμβολή στη διάδοση της παράδοσης της Στράντζας σε ολόκληρη τη Βουλγαρία ήταν η Μάγκντα Πουσκάροβα.

Η Μάγκντα γεννήθηκε τον Απρίλιο του 1920 στο Μάλκο Τάρνοβο (τη γη των αναστενάρηδων και την καρδιά της Στράντζας, στη νοτιοανατολική άκρη του χάρτη της Βουλγαρίας), σε οικογένεια προσφύγων από την Ανατολική Θράκη. Στην οικογένειά της τραγουδούσαν όλοι – γονείς, συγγενείς, αδέλφια. Από αυτούς έμαθε από παιδί μεγάλο μέρος από το εντυπωσιακό ρεπερτόριό της.

«Όπου κι αν ταξίδεψα στον κόσμο, η Στράντζα ήταν πάντα μπροστά στα μάτια μου, το αίμα της Στράντζας χτυπούσε στην καρδιά μου και πάντα τραγουδούσα τραγούδια της» είχε εκμυστηρευτεί σε συνέντευξή της.

Ο ποιητής Ασέν Ραζτσβέτνικοφ την αποκάλεσε «τη μάγισσα των τραγουδιών της Στράντζας». Η συμβολή της στη διατήρηση και διάδοση της παράδοσης της περιοχής είναι τεράστια, γι’ αυτό και σήμερα το όνομά της φέρουν φολκλορικοί διαγωνισμοί και σύνολα. Όσο ζούσε τιμήθηκε με πλήθος τίτλων και βραβείων.

Η Πουσκάροβα συγκαταλέγεται στους ερμηνευτές που περιόδευαν σε όλη τη Βουλγαρία με συναυλιακά προγράμματα. Όμως δεν αγαπούσε μόνο να τραγουδά τα τραγούδια του τόπου της. Συχνά αφηγούνταν παραδόσεις και θρύλους της Στράντζας και ήταν ιδιαίτερα περήφανη για το γεγονός ότι ο παππούς της υπήρξε ανάμεσα στους αντάρτες του καπετάν Πέτκο βοεβόδα.

Η οικογένειά της ήταν πολύτεκνη και φτωχή, γι’ αυτό φοίτησε μόνο μέχρι την τετάρτη τάξη δημοτικού και μόλις έντεκα ετών άρχισε να εργάζεται σε καπνεργοστάσιο. Παντρεύτηκε, αλλά έμεινε νωρίς χήρα. Αργότερα τέλεσε δεύτερο γάμο με τον νεαρό αξιωματικό Ασέν Πουσκάροφ.

Αφού εγκαταστάθηκαν στην πρωτεύουσα, τον Νοέμβριο του 1944 παρουσιάστηκε σε ακρόαση στη Βουλγαρική Εθνική Ραδιοφωνία. Στην επιτροπή βρίσκονταν ο συνθέτης Μπογιάν Ικονόμοφ, ο μαέστρος Ιβάν Καβαλτζίεφ και ο λαϊκός τραγουδιστής Ζέτσο Ντολτσίνκοφ, οι οποίοι χειροκρότησαν τις άγνωστες έως τότε μελωδίες και τη φωνή της Στράντζας. Η Μάγκντα προσκλήθηκε να τραγουδήσει ζωντανά μπροστά στα μικρόφωνα του Ραδιοφώνου.

Το 1951, μαζί με τη Βαλκάνα Στογιάνοβα και τη Γιορντάνκα Ιλίεβα, υπήρξε μία από τις ιδρύτριες του Εθνικού Φολκλορικού Συνόλου στη Σόφια και ορίστηκε από τον Φίλιπ Κούτεφ ως ηγετική φωνή. Έγινε αστέρι της συναυλιακής σκηνής.

Έζησε αρκετά χρόνια (πέθανε στις 18 Μαΐου 2006), γνωρίζοντας τεράστια αγάπη από το κοινό και την βάσιμη αναγνώριση των ειδικών. Άφησε περισσότερες από 100 ηχογραφήσεις στο αρχείο της Βουλγαρικής Εθνικής Ραδιοφωνίας, αρκετούς δίσκους και τηλεοπτικές εκπομπές. Στο αρχείο της Βουλγαρικής Ακαδημίας Επιστημών φυλάσσονται 200 τραγούδια της, καταγεγραμμένα από τη σπουδαία εθνομουσικολόγο Ελένα Στόιν.

Μέχρι την τελευταία της μέρα φορούσε μεταξωτά κοστούμια και χρυσά κοσμήματα, παρέμενε επιβλητική και περήφανη, με μεγαλοπρεπή παρουσία, ερωτευμένη με τα λουλούδια, το τραγούδι της Στράντζας και τη Βουλγαρία.

.

Η μοναδική άλτο φωνή της Πουσκάροβα – ελαφρώς υπόκωφη, βελούδινη, ζεστή και απαλή – δεν μπορούσε να συγχυστεί με καμία άλλη τραγουδίστρια. Τα τραγούδια της είναι όμορφα αλλά και θλιμμένα, όπως υπήρξε η ζωή των προσφύγων από την Ανατολική Θράκη.

«Έχω πολλά τραγούδια, αγαπώ πολλά τραγούδια» έλεγε όσο ζούσε. «Όμως με ένα έχω ιδιαίτερη σχέση. Είναι το “Γιατί δεν με παντρεύεις, μάνα”. Είμαι απόγονος προσφύγων, το τραγούδι αφηγείται τη δική τους μοίρα και κάθε φορά που το τραγουδώ ξαναζώ αυτή την αφήγηση».

Στον μουσικό διάλογο ανάμεσα στη μητέρα και τον γιο, ο νέος θέλει να παντρευτεί και ρωτά τη μητέρα του μήπως τον θεωρεί πολύ νέο και άπειρο ή μήπως δεν έχουν χρήματα για καινούριο σπίτι. Η μητέρα απαντά πως θα πουλούσε τα πάντα για να χτίσει στο παιδί της σπιτικό, όμως είναι πρόσφυγες, ξένοι σε αυτόν τον τόπο, και δεν έχουν συγγενείς να καλέσουν στον γάμο, να τους προσφέρουν δώρα και να γιορτάσουν μαζί με αγαπημένα πρόσωπα.

Μαζί με το τραγούδι «Τουντόρο, Τουντόρο» (αφιερωμένο σε μια όμορφη αναστενάρισσα), το «Γιατί δεν με παντρεύεις, μάνα» συγκαταλέγεται στα πιο δημοφιλή τραγούδια της Στράντζας από το ρεπερτόριο της Μάγκντα Πουσκάροβα

Μετάφραση: Σβέτλα Τόντοροβα