Το τραγούδι «Μάιστορ Μανόλ» εμβληματικό για την Όλγκα Μπορίσοβα

Η Όλγκα Μπορίσοβα γεννήθηκε το 1941 στο χωριό Ζίλεντσι, κοντά στο Κιουστεντίλ. Άρχισε να τραγουδά στην χορωδία του σχολείου της και έπειτα την πήραν στο Ανσάμπλ Παραδοσιακών Τραγουδιών της Ραδιοτηλεόρασης που αργότερα έγινε παγκοσμίως γνωστό ως χορωδία με το όνομα «Το μυστήριο των Βουλγάρικων Φωνών». Η χορωδία αυτή έλαβε βραβείο Grammy και έκανε περιοδείες ανά τον κόσμο.

Η Όλγκα Μπορίσοβα είχε πολλά τραγούδια στο ρεπερτόριό της αλλά αισθανόταν ιδιαίτερα συνδεδεμένη με το τραγούδι «Μάιστορ Μανόλ». Με αυτό κυρίως έμεινε και στην μνήμη των θαυμαστών της.

Ο Μάστορας Μανώλ είναι ήρωας ενός θρύλου που συνδέεται με ένα γεφύρι στην περιοχή του Κιουστεντίλ. Η παράδοση λέει ότι τρία αδέρφφια έχτιζαν γεφύρι αλλά το ποτάμι κάθε βράδυ κατέστρεφε ότι είχαν δημιουργήσει την μέρα. Μετά από βασανιστικές σκέψεις αποφάσισαν να θυσιάσουν μια από τις συζύγους τους. Συμφώνησαν να είναι αυτή που θα φέρει πρώτη φαγητό στον άντρα της την επόμενη μέρα. Τα δυο μεγαλύτερα αδέρφια προειδοποίησαν τις γυναίκες τους αλλά ο μικρότερος, ο Μανώλ, δεν μπορούσε να παραβεί τον λόγο που έδωσε. Την επόμενη μέρα μόνο η δική του γυναίκα, η Στρούμα (το όνομά της συμπίπτει με το όνομα του ποταμού Στρυμώνα στα βουλγάρικα), που μόλις είχε γεννήσει και ακόμα θήλαζε το μωρό της, έφτασε στην γέφυρα. Οι μάστορες έχτισαν μέσα στο γεφύρι την σκιά της και η Στρούμα αρρώσησε και πέθανε.

Η τραγωδία αντικατοπτρίζει λαϊκές δοξασίες για την τιμή της δημιουργίας και είναι σύμβολο για το ότι η ηθική πρέπει να υπηρετεί υψηλούς σκοπούς. Γι’ αυτό και αποτελεί βάση για πολλά παραδοσιακά τραγούδια. Η ιδέα για την θυσία ανθρώπου στα θεμέλια ενός κτίσματος είναι αρχαία και αρχικά ήταν πραγματικά απάνθρωποη γιατί είχε αληθινά θύματα. Οι άνθρωποι όμως τότε στ’ αλήθεια πίστευαν ότι το πνεύμα του χτισμένου φύλαγε το κτίσμα. Στην πάροδο των αιώνων η παράδοση άλλαξε και έμεινε ως χτίσιμο της σκιάς του θύματος το οποίο όμως ήταν πεπεισμένοι ότι αρρώσταινε πραγματικά και πάλι πέθαινε. Στο τέλος έφτασαν να πιστεύουν ότι αν κάποιος αρρώσταινε χωρίς ξεκάθαρη αιτία κατά πάσα πιθανότητα η σκιά του είχε χτιστεί στα θεμέλια κάποιου χτίσματος.

Το θέμα του θρύλου συναντάται σε πολλά άλλα μέρη στα Βαλκάνια, στην Μέση Ανατολή και στον Καύκασο αλλά στον θρύλο από την περιοχή του Κιουστεντίλ αναφέρονται υπάρχοντα κάστρα, γέφυρες και εκκλησίες και προσδίδουν μια ιστορική σύνδεση με ένα γεφύρι που χρίστηκε στην περιοχή αυτή το 1470. Πρόκειται για το «Κάντιν μοστ» (ή Γεφύρι της Νύφης) στο χωριό Νεβέστινο (που μεταφράζεται στα ελληνικά ως Νυμφαίο). Οι κάτοικοι του χωριού λένε ότι ακόμα ακούγεται το κλάμμα της Στρούμα.

Δίπλα στην γέφυρα του Νεβέστινο υπάρχει γλυπτό της γυναίκας του μάιστορ Μανώλ από τον διάσημο γλύπτη από το Κιουστεντίλ, Μίτε Τσουντομίροβ. Η κοπέλα κρατά μηλά που είναι το σύμβολο της περιοχής και μοιάζει με μοντέλο του ζωγράφου Βλαντιμίρ Ντιμιτρόβ-Μάιστορα.

Άλλο τμήμα του θρύλου για τον μάστορα Μανώλ είναι ότι τον φώναξαν για χτίστη στο τζαμί Σελίμ στην Ανδριανούπολη αλλά επειδή όσο ήταν εκεί προσπάθησαν να τον αναγκάσουν να εξισλαμιστεί έφτιαξε τεχνητά φτερά και προσπάθησε να διαφύγει πετώντας. Αυτό θυμίζει τον μύθο για τον Δαίδαλο και τον Ίκαρο και συμβολίζει τον πόθο για ελευθερία.

Το τραγούδι «Μάιστορ Μανώλ» σε ερμηνεία της Όλγκα Μπορίσοβα έγινε χιτ στην Βουλγαρία την δεκαετία του 1980.

«Μου αρέσει πολύ αυτό το τραγούδι, είναι πολύ δυνατό, έλεγε εκείνη. Κατά κάποιον τρόπο εγώ το δημιούργησα. Γιατί αφού διάβασα τον θρύλο και με συγκήνισε πολύ τον μάζεψα σε 3 στροφές. Το πιο συναισθηματικό σημείο είναι για το μωρό που έμεινε χωρίς την μητέρα του».  

Η Όλγκα Μπορίσοβα απεβίωσε το 2021,σε ηλικία 80 ετών και στην τελευταία της κατοικία την συνόδευσαν μ’ αυτό το τραγούδι.

Κείμενο: Τσβετάνα Τόντσεβα

Επιμέλεια και Μετάφραση: Αγάπη Γιορντανόβα