«Βούλγαροι των παλιών καιρών» - η πιο αγαπητή βουλγαρική οπερέτα

Η «Βούλγαροι των παλιών καιρών» είναι η πιο δημοφιλής και η πιο διαβασμένη νουβέλα του μεγάλου βουλγάρου ποιητή, συγγραφέα, δημοσιογράφου, εθνογράφου και αγωνιστή για εθνική απελευθέρωση Λιούμπεν Καραβέλοφ (1834 – 1879). Ο χρόνος και ο τόπος της δράσης είναι κατά τη δεκαετία του ’50 του 19^ου αιώνα στη γενέτειρά του Καραβέλοφ – Κοπρίβστιτσα, όπου εκτυλίσσεται κωμική βουλγαρική εκδοχή της αιώνιας ιστορίας για τον Ρωμαίο και την Ιουλιέτα. Αφού έμαθαν για την αμοιβαία συμπάθεια των παιδιών τους – της Λίλα και του Παβλίν, δύο εύποροι και σεβαστοί κάτοικοι της Κοπρίβστιτσα – ο Χατζή Γκέντσο και ο Παππούς Λίμπεν, αποφάσισαν να παντρέψουν τους νέους. Αλλά στις συναντήσεις για τον κανονισμό του γάμου οι πατέρες μάλωσαν έτσι ώστε διέλυσαν τον αρραβώνα μπροστά σε ολόκληρο το χωριό. Μετά το σκάνδαλο όμως οι δύο ερωτευμένοι αντιστάθηκαν στους δεσποτικούς γονείς τους και προσπάθησαν να απορρίψουν τα παλιά πατριαρχικά δόγματα. Όπως σε κάθε κωμωδία, το τέλος είναι αίσιο – οι ερωτευμένοι νέοι παντρεύτηκαν με τη βοήθεια του Παππού Λίμπεν και ο μετανοιωμένος Χατζή Γκέντσο άρχισε συχνά να επωφελείται της φιλοξενίας του συμπεθέρου του και του καταπληκτικού κρασιού του.

Η οπερέτα «Βούλγαροι των παλιών καιρών», που δημιουργήθηκε ειδικά για το Κρατικό Μουσικό Θέατρο (σήμερα Εθνικό Μουσικό Θέατρο «Στέφαν Μακεντόνσκι» - το μόνο θέατρο στη Σόφια, όπου περισσότερα από 100 χρόνια παίζονται οπερέτες και μιούζικαλ), παρουσιάστηκε στη σκηνή για πρώτη φορά στις 24 Ιανουαρίου 1959. Ο δημιουργός της μουσικής – Ασέν Καραστογιάνοφ (1893 – 1976), ήταν υψηλά μορφωμένος συνθέτης και διευθυντής ορχήστρας, ο οποίος τελείωσε την Ανώτατη Μουσική Σχολή στο Βερολίνο και έκανε ειδικεύσεις στη σύνθεση και θεωρία της μουσικής σε έγκριτα ακαδημαϊκά ιδρύματα – το École Normale στο Παρίσι και το Ωδείο της Λειψίας.

Μαζί με τον λιμπρετίστα – τον δημοφιλή ηθοποιό οπερέτας Κώστα Ραϊνόφ, ο Καραστογιάνοφ άφησε το όνομά του στη βουλγαρική ιστορία με το πρώτο βουλγαρικό έργο οπερέτας, βασισμένο σε εθνικό κλασικό λογοτεχνικό έργο. Μέχρι τα τέλη του 20ού αιώνα η οπερέτα «Βούλγαροι των παλιών καιρών» μετατράπηκε σε απόλυτη κλασική με αριθμό ρεκόρ παραστάσεων, που εκτιμήθηκαν υψηλά από τους ξένους κριτικούς μουσικής σε περιοδείες στη Ρωσία και την Τσεχοσλοβακία κατά τη δεκαετία του ’70 του περασμένου αιώνα. Η τελευταία πρεμιέρα της πιο αγαπητής βουλγαρικής οπερέτας ήταν στις αρχές Μαρτίου 2026 στη σκηνή της Κρατικής Όπερας - Βάρνα.

Η λογοτεχνική πρώτη πηγή αναπλάθεται ταλαντούχα στη δραματοποίηση του Κώστα Ραϊνόφ και τη μουσική του Ασέν Καραστογιάνοφ. Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης είναι οι γραφικοί, αλλά τυραννικοί εθνικοί χαρακτήρες του Χατζή Γκέντσο και του Παππού Λίμπεν και γύρω από τις ατελείωτες φιλονικίες τους στροβιλίζονται οι μοίρες ολόκληρωνδύο ερωτευμένων ζευγαριών – των παιδιών τους Παβλίν και Λίλα και των υπηρετών Ιβάν και Γιάνκα. Τα ντουέτα του Ιβάν και της οξυδερκούς και επιδέξιας υπηρέτριας Γιάνκα, η οποία μετατρέπεται σε πρωταγωνίστρια της οπερέτας, είναι ανάμεσα στα στις πιο δημοφιλείς και επιτυχημένες σελίδες του έργου.  

Οι μουσικές και δραματουργικές αρετές της οπερέτας «Βούλγαροι των παλιών καιρών» ξεπερνούν μακριά την κοινωνική αναγκαιότητα του είδους από τα τέλη της δεκαετίας του ’50 του 20ού αιώνα. Η έντονη σκηνικότητα του έργου το μετατρέπει σε εθνική κλασική, που προσφέρει σε κάθε επόμενη γενιά σκηνοθετών και ηθοποιών δυνατότητες για νέες σκηνικές ερμηνείες.  

Μετάφραση: Ντενίτσα Σοκόλοβα