Το «Ντιλμάνο, ντιλμπέρο» -  σατυρικό τραγούδι από την περιοχή των Σόπων

Σε κάθε λαϊκή παράδοση υπάρχουν τραγούδια που είναι σαρκαστικά και σατυρικά, τολμηρά και περιπαικτικά, με πειράγματα και υπονοούμενα, που σκοπό έχουν να δημιουργήσουν αίσθημα αμηχανίας στους πιο άπειρους ακροατές και δη στους νέους. Τέτοιου είδους τραγούδια ήταν συνηθισμένα γύρω από τους γάμους και με καλυμένο τρόπο σχολίαζαν τις ερωτικές περιπτύξεις των νεόνυμφων. Συχνά συνοδεύονταν από αισχρές χειρονομίες υπερβολικά εκφραστικές και αστείες.

Ένα τέτοιο τραγούδι στην Βουλγαρία είναι το «Ντιλμάνο, ντιλμπέρο» που είναι μέρος του περαδοσιακού γαμήλιου τελετουργικού στην περιοχή των Σόπων (γύρω από την Σόφια). Πρόκειται για τραγούδι που λέγεται το πρώτο βράδυ μετά τον γάμο και μιλά για το φύτεμα του πιπεριού που είναι ένας μεταφορικός  τρόπος για αναφορά στην ερωτική πράξη.

Το «Πως φυτεύεται το πιπέρι» είναι αρχαίος βουλγάρικος τελετουργικός χορός, με ερωτικό χαρακτήρα, εμπνευσμένος από την αγροτική ζωή. Οι γάμοι συνήθως γίνονται την άνοιξη και το καλοκαίρι. Τότε η φύση οργιάζει και ο οίστρος οξύνεται. Στα χωριά το τραγούδι λέγται από ομάδες αντρών που εκτελούν μ’ αυτόν τον τρόπο τελετή για υγεία, γονιμότητα και συνέχιση του γένους.

Ο τίτλος του τραγουδιού «Ντιλμάνο, ντιλμπέρο» είναι ακατανόητος στα βουλγάρικα. Η βάφτιση του τραγουδιού έγινε πριν πάρα πολύ καιρό και κανείς δεν θυμάται ούτε ποιός είναι ο νόνός ούτε τι σημαίνουν οι λέξεις αυτές. Την πιο κοντινή εξήγηση δίνει η Ντεσισλάβα Πετκόβα η οποία σπούδασε Ινδολογία και ανακάλυψε ότι «ντιλ μάνα» σημαίνει στην γλώσσα χίντι «αυτή που ικανοποιεί επιθυμίες» ενώ «ντιλ μπάρ» σημαίνει «αγαπημένη». Το τραγούδι λοιπόν λέει «αγαπημένη μου, εσύ που ικανοποιείς τις επιθυμίες μου, πες μου...πώς φυτεύεται το πιπέρι;».

Το τραγούδι «Ντιλμάνο, ντιλμπέρο» έγινε αρχικά γνωστό χάρη στην ερμηνεία της Βασίλκα Πετκόβα (1923-2014), από το χωριό Γιάρλοβτσι κοντά στα σύνορα της Βουλγαρίας με την Σερβία.

Η Βασίλκα κληρονόμησε το χάρισμα να τραγουδά από την γιαγιά της και τον πατέρα της. Στα 17 της χρόνια είχε ήδη πλούσιο ρεπερτόριο από παραδοσιακά τραγούδια. Το τραγούδι «Ντιλμάνο, ντιλμπέρο» το έμαθε από τον παππού της και το εκτέλεσε για πρώτη φορά στο Ράδιο Σόφια της ΒΕΡ το 1949.  

Ο Ιβάν Καβαλτζίεβ (1891-1959) ήταν μαέστρος και συνθέτης, μελετητής του φολκλόρ και διοικούσε αρκετά ανσάμπλ παραδοσιακής μουσικής. Εκείνος ήταν που πρόσεξε το τραγούδι «Ντιλμάνο, ντιλμπέρο» το 1950 και το επεξεργάστηκε για χορωδία και ορχήστρα. Η σκηνική του βερσιόν ήταν τόσο επιτυχημένη που ακόμα και σήμερα είναι μέρος του ρεπερτορίου των παδοσιακών βουλγάρικων ανσάμπλ.

Ο Καβαλτζίεβ πρώτα έπαιζε βιολί στην Όπερα της Σόφιας. Όταν άρχισε να ασχολείται με το φολκλόρ ξεκίνησε να διευθύνει μικρά σχήματα για παραδοσιακά τραγούδια στο Ράδιο Σόφια, το ανσάμπλ «Ρόσνα κίτκα» (το πρώτο παιδικό χορευτικό ανσάμπλ στην Βουλγαρία το οποίο ιδρύθηκε σαν παιδική χορωδία στην ΒΕΡ το 1946) και το ανσάμπλ «Χαϊντούσκα πέσεν».

Το 1951 ο Καβαλτζίεβ μαζί με τον Φίλιπ Κούτεβ και την Μαργκαρίτα Ντίκοβα ίδρυσαν το Κρατικό Ανσάμπλ Παραδοσιακών Τραγουδιών και Χορών, το οποίο πήρε το όνομα του Φίλιπ Κούτεβ. Ο Καβαλτζίεβ έμεινε για λίγο στο Ανσάμπλ, μόνο μέχρι το 1953, αλλά στην ζωή του ανακάλυψε στα χωριά πάνω από 3 000 βουλγάρικα παραδοσιακά τραγούδια και έγραψε τις νότες τους.

Το τραγούδι «Ντιλμάνο, ντιλμπέρο» είναι ζηρό και παθιασμένο. Ενέπνευσε πολλούς βούλγαρους συνθέτες μεταξύ των οποίων και τον Πάντσο Βλαντιγκέροβ. Σημαντικοί βούλγαροι μουσικοί το χρησιμοποιούν ως θέμα για βιρτουόζικες ερμηνείες μέχρι και σήμερα. Από τις εντυπωσιακές σύγχρονες παραλλαγές είναι αυτή της Βασιλένα Σεραφίμοβα που παίζει κρουστά μαζί με τον γάλλο πιανίστα Τομά Ενκό (Thomas Enhco).

Η πιο αγαπητή εκτέλεση όμως παραμένει η ακαπέλα ερμηνεία που δημιούργησε ο μεγάλος συνθέτης Κρασιμίρ Κιουρκτσίισκι.

Κείμενο: Τσβετάνα Τόντσεβα

Επιμέλεια και Μετάφραση: Αγάπη Γιορντανόβα