«Στάσου, μη φεύγεις…» - η επιτυχία του Μίτκο Στέρεφ από την ταινία «Προσαρμογή»

Το τραγούδι «Προσαρμογή», γνωστό περισσότερο με τον πρώτο στίχο – «Στάσου, μη φεύγεις…», είναι ανάμεσα στα πιο αγαπητά τραγούδια, που δημιουργήθηκαν για τον βουλγαρικό κινηματογράφο. Το τραγούδι ηχεί στην ομώνυμη ταινία «Προσαρμογή» - τηλεοπτικό δράμα σε τρία επεισόδια, που γυρίστηκε το 1979 από τον μεγάλο σκηνοθέτη Βάλο Ράντεφ (1923 – 2001). Στο επίκεντρο της σειράς σε σενάριο της Ράινα Τόμοβα και του Βάλο Ράντεφ είναι μια κλινική ψυχασθενών. Η αρρώστια τους είναι φόβος – φόβος για τους ανθρώπους, για την αγάπη, για τη ζωή, για τον θάνατο. Ασθενής στην κλινική είναι και η όμορφη Βερόνικα. Ο νεαρός ψυχίατρος Δρ. Μπάνκοφ αφιερώνει στους ασθενείς σχεδόν όλο το χρόνο του, εφαρμόζοντας την ασυνήθιστη για την εποχή μέθοδο της ομαδικής ψυχοθεραπείας. Ο κάθε συμμετέχων στη θεραπεία πρέπει να μοιράζεται τους φόβους του, να προσπαθήσει να μιλά, να ενεργεί και να νιώθει χωρίς φόβο. Σε αντίθεση με τους υπόλοιπους, κατά την διάρκεια της θεραπείας η Βερόνικα δεν κατορθώνει να υπερνικήσει τον εαυτό της, αλλά ερωτεύεται τον γιατρό. Το συναίσθημα αποδεικνύεται κλειδί προς το εσωτερικό δράμα της. Κατά τη δεκαετία του ’70 του 20ού αιώνα το  να σχολιάζονται η βία κατά της προσωπικότητας και η έλλειψη προοπτικής για τους νέους που είναι ευάλωτοι και δε θέλουν να προσαρμοστούν, είναι περισσότερο από σκανδαλώδες. Αφού έγινε αντιληπτή ως υπαινιγμό για τη βουλγαρική κοινωνία, η ταινία προκάλεσε αγανάκτηση σε ανθρώπους και θεσμούς, που επέμεναν για συμπεριφορά που να ανταποκρίνεται στο αναμενόμενο από το σύστημα. Ο Δρ. Βλάντο Μπάνκοφ έχει πραγματικό πρωτότυπο – τον Γκεόργκι Κάμενοφ (1942 – 2006), ένας από τους πρωτοπόρους της ομαδικής ψυχοθεραπείας στη Βουλγαρία, ο οποίος ήδη στις αρχές της δεκαετίας του ’70 του 20ού αιώνα άρχισε να οδηγεί τις πρώτες ομάδες ψυχοθεραπείας στη Σόφια.

Το 1979 η «Προσαρμογή» κέρδισε μερικά εθνικά βραβεία. Στη συνέχεια όμως κατέβασαν σκανδαλωδώς το δράμα από την οθόνη και ο σκηνοθέτης Βάλο Ράντεφ αναγκάστηκε να δίνει εξηγήσεις στην Επιτροπή Πολιτισμού της Κεντρικής Επιτροπής του Βουλγαρικού Κομμουνιστικού Κόμματος. Η κινηματογραφική εκδοχή της ταινίας «Προσαρμογή» του 1981 ήταν το τελευταίο έργο του. Μετά από αυτή – για ιδεολογικούς λόγους ή λόγω οικογενειακής τραγωδίας (σε οδικό δυστύχημα έχασε τη ζωή του ο μόνος γιος του) ο Βάλο Ράντεφ δε γυρίζει πια ταινίες. Ενώ όμως γύρω από την «Προσαρμογή» τα σύννεφα πυκνώνουν, η μουσική της ταινίας ζει δική της ζωή.

Το 1979 ο 33χρονος Μίτκο Στέρεφ ήταν ήδη καλά γνωστός συνθέτης, πιανίστας, ιδρυτής του δημοφιλούς ροκ γκρουπ «Ντιάνα Εξπρές», δημιουργός ενορχηστρώσεων και δεκάδων δημοφιλών τραγουδιών. Σήμερα ο Στέρεφ έχει καταξιωθεί ως ένας από τους πιο αξιόλογους βουλγάρους δημιουργούς κινηματογραφικής μουσικής. Το εξαιρετικό μελωδικό ταλέντο του συνθέτη εντυπωσιάζει με ακαταμάχητη ρομαντικότητα, τρυφερότητα, αισθηματικότητα και συγκινητικότητα. Στο τραγούδι της ταινίας «Προσαρμογή» αυτό το απίστευτο μουσικό ταλέντο συνάντησε τους στίχους του Ιβάν Πέιτσεφ (1916 – 1976). Αποκαλούμενος «γιγαντιαίος ποιητής» και «Πρίγκιπας της ποίησης», θεωρείται ένας από τους πιο λεπτούς και ευαίσθητους λυρικούς ανάμεσα στους βουλγάρους τεχνίτες του λόγου. Παρά το γεγονός ότι κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων της ταινίας «Προσαρμογή» ο Πέιτσεφ δεν ήταν πια ζωντανός, οι στίχοι του ήταν τόσο δημοφιλείς, ώστε ο Βάλο Ράντεφ συμπεριέλαβε μερικούς απ’ αυτούς στο σενάριό του.

«Θα είμαι λυπημένος χωρίς τα χέρια σου», «Κάτω από τις γέφυρες τα ποτάμια δεν κάνουν θόρυβο», «Τα λιμάνια είναι ερημικά ήσυχα» - η απουσία του αγαπημένου ανθρώπου αλλάζει την ίδια την πραγματικότητα. Ο μεγάλος βούλγαρος ποπ τραγουδιστής Βασίλ Νάιντενοφ είναι συγκινητικά ευάλωτος στην εξομολόγηση αυτή. «Μη φεύγεις!», είναι τόσο ερωτική εξομολόγηση, όσο και φόβος για χωρισμό. Η ταινία «Προσαρμογή» διηγείται για τον φόβο να είσαι ο εαυτός σου, ενώ το ομώνυμο τραγούδι – για τον φόβο να χάσεις τον άνθρωπο που αγαπάς. Αναμφισβήτητη είναι η συμβολή του «Στάσου, μη φεύγεις…» στην επιτυχία της ταινίας και η ερμηνεία του Βασίλ Νάιντενοφ και του «Ντιάνα Εξπρές» μέχρι και σήμερα είναι χρυσή κλασική στη βουλγαρική ποπ μουσική.

Μετάφραση: Ντενίτσα Σοκόλοβα