Ülkedeki durumun özeti: Beklenmeyeni bekle

Rosen Jelyazkov kabinesinin 11 Aralık’ta istifa etmesi üzerine Bulgaristan yeni erken seçimlere doğru yol aldı. Hükümet, bütçe ve ekonomi politikasında başarısızlık gerkçesi ile sunulan 6. güvensizlik önergesi oylamaya sunulmadan istifa ettiğini açıkladı. Başbakan Jelyazkov, Parlamento’da istifa açıklamasını yaparken “Protesto eden vatandaşların sesini duyuyoruz” sözerini kullandı.

İstifa kararı, Bulgaristan’ın onlarca şehrinde ve yurt dışında bulunan Bulgaristan vatandaşları tarafından düzenlenen, ülkenin yönetim modeline karşı çıkılan ve daha büyük hesap verebilirlik talebi öne sürülen geniş çaplı protesto gösterilerinde ifade edilen toplumsal memnuniyetsizlik sonucu alındı.

• Hükümet istifa etti

İstifa açıklaması sonrasında yorum yapan uzmanlara göre hükümet, bir yandan toplumsal enerjinin daha da büyümesini önlemek için, diğer yandan ise “ateşten top” diye tabir edilen sorumluluğu muahelefete atmak için istifasını sundu.

Son 10 yılda en geniş çaplı toplumsal memnuniyetsizlik eylemi halini alan protesto gösterilerinin düzenlenmesi inisyatifinin ait olduğu “Prodaljavame Promanyata – Demokratiçna Bulgaria” PP-DB koalisyonunda yer alan “Da, Bılgaria” Eşbaşkanı Bojidar Bojanov’un yorumu şöyle oldu: “Bulgaristan’ın bir kez daha erken seçime gitmesinin sorumluluğu, DPS – Novo Naçalo lideri Delyan Peevski’yi tecrit etmeyi ve sıhhi çembere katılmayı reddederek hükümeti böylesine kısa sürede meşruiyetini kaybetmeye mahküm edenler üzerindedir”.

• Güvensizlik oylaması öncesi kitlesel hükümet karşıtı protestolar

Sivil toplum siyasete yeni simaların katılmasında ve dürüst seçimlerin yapılmasında ısrar ederken bu talep mevcut siyasi oyuncular tarafından nasıl yerine getirilebilir ve yeni “kurtarıcı” nereden çıkacak soruları halihazırda cevapsız görünüyor.

Bu manada Aralık ayının Bulgaristan’daki siyasetçiler için oldukça türbolanslı olacağı ortadadır. Parlamento’da en büyük güç olan GERB tarafından olduğu gibi, PP-DB tarafından da mevcut Halk Meclisi içinde yeni hükümetin oluşturulması yönünde iktidar formatı değişikliğinin aranmayacağına dair kesin açıklamalar yapıldı. Yine de teknik anlamda böyle bir ihtimalin mevcut olduğunu kaydetmek gerekir.

Her ne kadar hesaplar, 51. Dönem Halk Meclisi’nde iktidar formulünün bulunabieceğini gösterse de 2024 yılının Ekim ayında yapılan son seçimlerin usulsüzlükler nedeni ile itibarsızlaştığı, yüzde 38 gibi düşük katılım oranı ile seçilen Halk Meclisi terkibi temsiliyetinin ise son derece düşük olduğu göz önüne alındığında böyle bir formül, toplumun gözünde tamamen kabul edilmez olur.

Siyasi kaos, Avro’nun tedavüle girmesi öncesinde anarşi ve 2026 Bütçe tasarısındaki gelir politikasının felç olması gibi geleceğe dair yapılan iç karartıcı tahminler, protestolara katılan genç nesil temsilcilerinin pozitif enerjisi ve değişimin mümkün olduğu hissinin kontrapuanıdır sanki.

Piyasa Ekonomisi Enstitüsü uzmanı Petar Ganev’e göre bundan sonra ortalık epey hararetli olacak ve toplum tarafından alternatif olarak görülmeleri için siyasetçilerin sırf Peevski’ye karşı olmaları artık yeterli olmayacak. BNT’ye konuşan Ganev, şunları söyledi:

“Delyan Peevski’ye karşı çıkmak, birleşme için ortak platform olabilir, ancak partilerin oy almak için vizyon sunmaları gerekecek. Vergilere zam getirilecek mi, devlet idaresinde reform yapılacak mı, ne şekilde yatırım çekecekler, ebedi olan başsavcı mevzusuna dönecek miyiz? Vizyon olmazsa olmaz. Herkesin bu ülkeyi nasıl gördüğünü anlatmasının zamanı geldi. Bu, vatandaşlara bir nevi koruma sağlayacak. Ne de olsa bu protesto enerjisi, çalışanların üzerindeki vergi yükünün artırılmasından dolayı oluştu. Bu durum halihazırda 2027-2028 yıllarına ilişkin orta vadeli çerçevede yazılıdır. Dilerim insanların güvenin kazanmak isteyenler, dürüstlük ve adaletle birlikte vergi zammı yerine devletin paramızı israf etmesi yollarını kaldıran bir bütçe de önerecekler.”

• Bulgaristan vatandaşları devletin yönetim modeline karşı tahammülsüzlükgösterdi

Bundan sonra ne olacak?

Parlamento ruletinin döndürülmesi ve cumhurbaşkanının hükümet kurma yetkisini tevdi etmesi sonucu mevcut Halk Meclisi’nde Bakanlar Kurulu oluşturulamazsa eğer, esas görevi erken seçim organizasyonu olan geçici başbakan ve kabine tayin edilecek.

AB’nin ortak para biriminin kabul edilmesi ile ilgili yaşanacak olan tarihi dönüşümün hemen öncesinde oluşan durum, iktidarsızlık değildir. Vatandaşlar erken seçimlerde sözünü söyleyinceye kadar ülke, müstafi hükümet tarafından, sonra ise geçici kabine tarafından yönetilecektir.

Gazeteci İvan Bakalov, BNR’ye konuşurken Mart ayının başında seçimlerin yapılacağı tahmininde bulundu. Cumhurbaşkanı Rumen Radev’in yeni siyasi proje lideri olarak seçimlere katılmasının mümkün olup olmadığı sorusu, birçok vatandaşı meşgul ediyor. Bakalov’un analizine göre Radev böylesine kısa vadede seçimlere katılmayacak. “Aksi taktirde hemen istifa edip parti kurması gerekiyor. Böye radikal bir hamle yaparsa da halktan takdir alacağından emin değilim” dedi Bakalov.

Gazetecilik okuyan ve aktif sivil duruşu olan üniversite öğrencisi Cem Ömerov, BNR’ye konuşurken “Geçiş dönemi bitmedi. Takipçi ve aktif olmamız lazım. Etrafında birleşeceğimiz bir sonraki amacın karşıtlık değil, olumlu bir şey olması, iyi olur” sözlerini kullandı. Yenileme, siyasi diyalog ve toplumun farklı kesimlerinin problemlerine çözüm umutları yüklenen genç enerjinin temsilcisi olan Cem, protesto etmeye hazır olmaya devam ettiğini belirtirken her vatandaşın vicdanının buyurduğu şekilde oy verebilmesinin en önemli şeylerden biri olduğunu vurguladı.

Derleyen: Elena Karkalanova
Çeviri: Tanya Blagova