Para birimi yeni, problemler eski

1 Ocak 2026 tarihinde Bulgaristan yeni para birimi ile ve eski, iyi bilinen siyasi istikrarsızlıkla uyandı. Uzun yıllar süren hazırlıkların ardından ülkemizin Avro Bölgesi’ne katılması ile Leva, yerini AB tek para birimi Avro’ya bıraktı. Para birimi değişikliği, arkada kalan 2025 yılı boyunca gündemden hiç inmeyen ve hararetli tartışmalara yol açan bir konu olsa da bu tarihi olay, onaylanmış olağan devlet bütçesi olmadan gerçekleşti. Buna sebep ise geçiş döneminin başlamasından bu yana en geniş çaplı protestolar arasında yer alan gösterilerin düzenlenmesi üzerine hükümetin istifa etmesi oldu. Oysa herkese malüm olduğu üzere gelirler, vergiler, sosyal ödemeler ve genel öngörülebilirlik hissi, bütçeye doğrudan bağlıdır.

• Bulgaristan, 2026’ya 2025 bütçesiyle girecek
• Ülkedeki durumun özeti: Beklenmeyeni bekle

Bulgaristan vatandaşları için Avro, yeni kağıt ve madeni paralarla birlikte fiyatların yukarı yönlü seyretmeye devam edeceği, yuvarlamanın tüketicilerin zararına yapılacağı ve insanların yoksullaşmaya devam edeceği yönünde bir takım yeni endişeyi de beraberinde getirmektedir. Ekonomi uzmanları her ne kadar enflasyonun sırf yeni para birimi ile izah edilemeyeceğini iddia etse de nüfusta yaygın olan ve en azından yılın ilk aylarında üstün gelmeye devam edecek olan görüşler, aksi yöndedir.

Nitekim 2026 yılının başından itibaren maaşlar, emekli aylıkları veya sosyal yardımlar olsun tüm gelirler, sabit kur üzerinden otomatikman yeni para birimi cinsinden hesaplanarak Avro olarak ödenecek. Banka hesapları, ek ücret uygulanmadan yeni para biriminine dönüştürüldü. Hayır, Leva, birden ortadan kalkacak değil. İlk aylarda satış yapılan ve hizmet sunulan yerlerde fiyatlar hem Leva hem Avro cinsinden belirtilecek, her iki para birimi ile ödeme yapmamız ise sadece Ocak ayının sonuna kadar mümkün olacak. Bulgaristan Merkez Bankası’nda ücretsiz olarak Leva değiştirmek ise süresiz olarak mümkün olacak.

Hal böyle olurken gelirlerle ilgili haberler, en azından 2026 yılının başı itibari ile yüreklere su serpmiyor. Emekli aylıklarına 1 Ocak’tan itibaren zam yok. Yasa gereği emekli maaşları yılın ancak ortasında güncellenecek. Bu durum çoğu sosyal ödemeler için de geçerli olurken tek istisnayı oluşturan asgari ücret, Bakanlar Kurulu kararı ile 1 Ocak’tan itibaren yüzde 12,63 oranında artırılarak 1213 Leva veya yaklaşık 620 Avro’ya çıkarıldı. Bütçe sektörü çalışanları için ise 31 Aralık 2025 tarihi itibari ile biriken enflasyon oranına göre hesaplanan ve bir kereye mahsus olan endekslenme öngörüldü.

Oluşan vaziyetin sebebi ortada. Bulgaristan 2026 yılına yeni devlet bütçesi olmadan girdi. Onun yerine eski veya sözüm ona “Bütçe Uzatma Yasası” uygulanacağı için bütçe kaynakları, her ay devletin işleyişini sağlayacak kadar tahsis edilecek ve dolayısıyla yeni politikalar, ek harcamalar ve gelirlerin artırılması mümkün olmayacak. Bu sebeple bütçe maaşlarına kalıcı zam getirilmesi veya daha cömert çocuk ile ebeveynlik desteklerinin sağlanması gibi üzerinde durulan değişikliklerin çoğu, kağıt üzerinde kalacak.

Bunların askıya alınması, beklenen siyasi türbolanslara denk geliyor. Bulgaristan bir kez daha büyük ihtimalle Mart ayında yapılacak olan erken seçim yoluna giriyor. Bu arada ülke, geçici hükümet tarafından yönetilecek. Parlamento ise kısıtlı rol alacak ve daha çok bekleme rejiminde olacak. Bu durum ise kararların ertelenmesi, gelirlerin dondurulması, toplumda gerginliğin oluşması, öngörülebilirlik ile güven olmayışı manasına geliyor.

Devlet işleri sürüncemedeyken uluslararası planda Avro Bölgesi’nden sonra sıra ciddi bir adımın daha atılmasına geldi. Bulgaristan, yaygara çıkarmadan “zengin devletler klübü” olarak anılan Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü’ne (OECD) tam haklı üyelik müzakereleri yürütüyor. Örgüte henüz 2026 yılının ilk aylarında kabul edilmemiz, kuvvetle muhtemeldir. Bu üyelik prestijden öte yönetim, eğitim, vergi politikası ve yatırım ortamında daha yüksek standartların uygulanmasına ilişkin ciddi taahhüt getirdiği için etkisini cebimizde hemen hissetmeyeceksek de tünelde görünen küçük ısık misali Bulgaristan siyasetinin uzun vadeli yön almasının emaresidir.

Sonuç itibari ile 2026’ya yeni para birimi ile, siyasi ve toplumsal gerginlikle başlarken umutlarımız da yok değilir. Bulgaristan vatandaşları için 2026, hem ekonomik hem de psikolojik adaptasyon senesi olacak. Biz yeni sayılara, yeni fiyatlara ve yeni kızgın seçim kampanyasına alışmaya çalışırken ülkemiz, çatışmaların, öngörülemezliğin ve küresel krizlerin damga vurduğu günümüz dünyasında kendi kararları ve yerini arayacaktır.

Yazı    : Veneta Nikolova
Çeviri: Tanya Blagova