Nisan Ayaklanmasının Özgürlük Cephanesi – Birinci Bölüm

1876 yılında üç ay devam eden hazırlıkların ardından Gurgiu Komitesi’nden devrimciler, Bulgar topraklarında beş yüzyıl süren Osmanlı hakimiyetine karşı ayaklanma başlattı. Ayaklanma, bir aydan kısa sürede kan akıtmak yolu ile bastırılsa da isyan, Bulgarlar’ın özgürlüğü konusunu sözüm ona Şark Meselesi’nin yol açtığı uluslararası kriz bağlamında gündeme getirdi. Yaşanan olaylar, 1877-78 Rus-Türk savaşına ve Bulgaristan Prensliği ile Balkan dağının güneyinde özerk bir bölge olan Doğu Rumeli’nin kurulmasına yol açtı.

1876 yılında, halkta silahların bulunmadığı bir dönemde Bulgarlar’ın özgürlüğe kavuşma arzusu,modern silahlarla donatılmış olan Osmanlı ordusuna karşı savaşmak için ahşap silah icat edecek kadar güçlüydü.

Nisan Ayaklanması için Bulgar toplarının yapılması fikri, Kotel doğumlu olan İvan Kishelski’ye aittir. Rus ordusunda üst düzey subay olan ve 1876 yılında çıkan “Türkler’le Başarılı Savaş Yönetmeliği” kitabını yazan Kishelski, ayaklanan Bulgarlar’ın piyade, süvari ve topçu olmak üzere her üç türden kara birlikleri oluşturmaları gerektiği fikrini ortaya attı.

Ayaklanma’nın Dördüncü Devrim İlçesi merkezi olan Panagürişte şehrindeki bulunan Tarih Müzesi  Müdürü doç. Dr. Atanas Shopov, radyomuza konuşurken Rusya’daki Slav komiteleri isyan için iki batarya çelik topçu silahları dahil silah siparişi verse de tedarik, lojistikle ilgili sebeplerden dolayı gecikince devrimcilerin, mevcut imkanlarla hareket etmek zorunda kaldıklarını öne sürdü.

" Müzemizin teşhirinde yer alan ve isyan hazırlıkları başladığında Stoil Fincikov tarafından yazılan, çok şiirsel olan Bulgarista duasında “Tanrım, zayıf topumuzu takdis et ki gürleyip bize güç versin, sesi ise Avrupa’da duyulsun!” denildi. Panagürişte’nin her tarafını ateş sardığında Lisets tepesinden şehre bakan voyvoda Georgi Benkovski, Fincikov’a “Korkma, topçu! Senin top gürledi. Gürlemesi Avrupa’da bile duyuldu” diye seslendi.

Gerçekten de kiraz topu, devlet hayatı ülkümüzün bir sembolü niteliğini taşımaktadır. Kiraz ağacından yapılan toplar, deneme amaçlı ilk atışlar sırasında parçalansa da zamanla Finckov, Bimbaşov ve diğer ustaların yönetiminde yapılan iyileştirmeler üzerine top arabasına özel metal kelepçelerle sıkı sıkıya bağlanan silahlar yağlanmaya başladı ve neticede kiraz topunun 1,2 veya 3 atıştan daha fazla atış yapabileceği görüldü”

Top silahlarını üreten ustalar arasında Panagürişte’den demirci ve tüfekçiler yer aldı. Stoil Fincikov, Nikola Bimbaşov ve Atanas Uzunov gibi bazı ustalar, İstanbul’da Osmanlı cephaneliklerde çalışarak deneyim edinmiş olan kişilerdi.

Toplam 48 kadar kiraz topunun yapıldığına ilişkin bilgiler mevcut. Modern çağda envanterinde “Krupp” tipi çelik silahlar bulunan Osmanlılar, Bulgarlar’ın onlara karşı ahşap toplarla ateş etme cüreti karşısında şaşkına döndüler.

Türkler’in ele geçirdiği 10 kadar kiraz topundan birkaçı, Edirne ve İstanbul’a götürüldü.

" Ele geçirilen kiraz topu ile Edirne’de yapılan fotoğraa bakacak olursak, resimde 4 kişinin yer aldığını görürüz. Bir bayraktar, silah doldurma işlemini komuta eden bir kişi ve komutayı yerine getiren iki kişi var” diye konuştu Panagürişte Tarih Müzesi Müdürü.

Bazı araştırmacılara göre ahşap toplar, doğrudan tahrip etkisinden çok psikolojik etki yaratmak amacı ile kullanıldı. Kiraz toplar isyancılara cüret, düşmana ise Bulgarlar’ın da silahları var diye korku vermek için yapıldı.

Kiraz topları isyancılar tarafından Petriç, Panagürişte, Bratsigovo, Batak, Klisura ve Novo Selo’daki çatışmalarda kullanıldı.

Kiraz topu, Nisan Ayaklanması’nın ölümsüz sembolü haline geldi, zira özgürlük adına kendini feda etme fikri, ahşabı demirden daha güçlü kıldı.

Bulgarlar’ın Milli Uyanış tutkusu ve mücadele ruhu, zaferin kazanılmasına giden yolda belirleyici oldu.

Ancak Bulgarlar’ın ahşaptan işledikleri devrim toplarının sonu bu değildi. 1903’te Makedonya ve Trakya’daki Osmanlı hakimiyetine karşı düzenlenen İlinden Preobrajenie isyanı sırasında İç Makedonya ve Edirne Devrimci Örgütü VMRO, Osmanlılar’ı ve Balkanlar’da bulunan yabancıları bir kez daha şaşırtarak kiraz topları ile ateş etti.

Nisan Ayaklanması sırasında Bulgar özgürlük savaşçılarının kullandıkları cephane konusu, 1876 yılında halka yapılan “Tarlanı sat, silah al!” çağrısını başlığa taşıdığımız haberimizle devam edecek.

İlgili haberler:

Nisan Ayaklanması'nın başlangıcını müjdeleyen “Kanlı mektup” - Bulgaristan Radyosu Türkçe

Nisan Ayaklanması Bulgaristan'ın bağımsızlık hareketinin doruk noktasıdır - Bulgaristan Radyosu Türkçe

Haber: İvo İvanov

Çeviri: Tanya Blagova