Me fëmijët atdhetarë të shkollës "Asen dhe Ilija Pejkovi" në Romë

Afërsisht 30 000 fëmijë bullgarë kanë përfunduar vitin shkollor 2025–2026 në të gjitha 402 shkollat bullgare të së dielës në 45 shtete të botës, të njohura nga Ministria e Arsimit dhe Shkencës. Njëra prej tyre është Shkolla Bullgare e së Dielës "Asen dhe Ilija Pejkovi" në Romë, me degë në Firence dhe Avellino (Itali). Ky institucion arsimor hapi dyert për herë të parë në vitin 2014. Ashtu si shumë shkolla të tjera bullgare jashtë vendit, gjithçka filloi nga dëshira e një grupi bullgarësh entuziastë për t'u përcjellë fëmijëve të tyre gjuhën amtare, kulturën dhe traditat. Kështu kujton sot për Radio Bullgarinë njëra nga themelueset e saj – Veneta Nenkova, drejtuese e Shoqatës Kulturore "Paralel 43", e cila administron shkollën.

"Unë u motivova për shkak të vajzës sime, e cila atëherë ishte gjashtë vjeçe dhe refuzonte të fliste gjuhën bullgare, por kjo u ndodh shumë fëmijëve bullgarë. Dhe meqenëse nëna ime ishte e pakënaqur që nuk mund të komunikonte lirshëm me mbesën e saj, unë isha vërtet e motivuar ta ndryshoja këtë dhe kështu krijuam shkollën bullgare në Romë. (Deri në atë moment në rajon nuk kishte asnjë shkollë bullgare të njohur nga Ministria e Arsimit dhe Shkencës – shënim i redaksisë.) Gjatë kësaj periudhe, rreth vitit 2014, në fakt u krijuan edhe shkolla të tjera bullgare në territorin e Italisë – sikur papritur të gjithë u zgjuam! E para ishte Gergana Hristova në Milano dhe, në njëfarë mënyre, ajo hapi rrugën edhe për të gjithë të tjerët", – pranon Veneta Nenkova.

Është e lehtë të krijosh një shkollë, por është e vështirë ta administrosh atë me kalimin e kohës, thotë bashkëkombësja jonë. Megjithatë, ajo dhe ekipi i saj përballen me sukses me sfidat dhe, madje me propozimin e Ministrisë së Arsimit dhe Shkencës, ndihmojnë duke "adoptuar" me kalimin e viteve edhe shkolla të tjera bullgare në Itali, në mënyrë që të mos mbyllen.  "Në një moment na u desh të administronim plot tetë qendra arsimore, gjë që nuk është aspak e lehtë, sepse gjithë këtë punë e bënim në kohën tonë të lirë, të cilën, siç më pëlqen të them, nuk e kemi", – kujton me buzëqeshje Nenkova.  Sot, degët e shkollës "Asen dhe Ilija Pejkovi" janë tre – në Romë, Firence dhe Avellino (afër Napolit), ku janë regjistruar më shumë se 75 nxënës.

"Nga një hobi, shkolla u shndërrua në një mision dhe tani thjesht e kam të vështirë ta imagjinoj se si do të mund të jetoja pa të. Sepse puna me fëmijët të tërheq dhe të bën të kuptosh se ndoshta një nga gjërat e pakta ku ia vlen vërtet të investosh është të investosh kohën tënde në të ardhmen, jo vetëm të Bullgarisë, por edhe në të ardhmen që përfaqësojnë fëmijët tanë.  Unë nuk do të doja ta mashtronim veten dhe dua që shoqëria të kuptojë se ka diçka që çalon shumë në karakterin tonë bullgar. Shumë shpesh bullgarët, kur shkojnë jashtë vendit, i harrojnë rrënjët e tyre, gjë që, sipas meje, është tragjike. Si mund ta justifikoj statistikën sipas së cilës vetëm 10% e bullgarëve në Itali i dërgojnë fëmijët e tyre në shkollë bullgare? Kini parasysh se bëhet fjalë për fëmijë të vegjël; ata nuk mund të shkojnë vetë në shkollë dhe, për këtë arsye, në radhë të parë është motivimi i prindërve, i cili, për fat të keq, shumë shpesh mungon. Kjo më trishton shumë. Mendoj se duhet të ketë ndryshime edhe në financimin e shkollave bullgare jashtë vendit, sepse ky degradim moral që ekziston në shoqëri, fatkeqësisht ekziston edhe në shkollën bullgare. Edhe pse nga natyra jam optimiste, ka vërtet shumë punë për të bërë si me prindërit, ashtu edhe me mësuesit", – përmbledh vëzhgimet e saj Veneta Nenkova.

• Vetëm 10% e bullgarëve jashtë vendit mendojnë se fëmijët e tyre duhet të dinë gjuhën amtare

Sot ajo sheh optimizëm te maturantët e parë që kanë përfunduar të gjithë procesin arsimor, nga klasa e parë deri në klasën e dymbëdhjetë, në shkollën bullgare të së dielës që ajo drejton. Këta janë të rinj që tashmë po mendojnë për iniciativa të ndryshme, përmes të cilave edhe vitin e ardhshëm shkollor të vazhdojnë të marrin pjesë në aktivitetet e së dielës.  "Do të thotë se e kemi bërë mirë punën tonë", – thotë bashkëkombësja jonë.

"Edhe ne mendojmë për ta, sepse do të krijojmë një organizatë të të rinjve dhe studentëve bullgarë jashtë vendit, që të mos i humbasim këta fëmijë, të cilët, pasi të dalin nga shkollat tona bullgare, të vazhdojnë të punojnë për kauzën e Bullgarisë. Këta janë fëmijë që e duan Bullgarinë dhe kjo falë Programit Kombëtar 'Rrugët Arsimore' – një program unik. Pikërisht gjatë këtyre pushimeve në atdhe u forcua lidhja mes fëmijëve. Ata fillojnë ta ndiejnë veten pjesë të atij komuniteti bullgar, të cilin arritëm ta krijonim me shumë vështirësi. Ata janë thjesht të dashuruar me Bullgarinë dhe kjo është shpërblimi ynë më i madh."

Momentet e tyre të paharrueshme në Bullgari, fëmijët bullgarë nga Roma i kanë përmbledhur në video, me të cilat morën pjesë në nismën "Mësim për Bullgarinë" të Radio Bullgarisë:

Këtë verë, për të katërtin vit radhazi, nxënësit e shkollës bullgare në Romë do të udhëtojnë drejt atdheut në kuadër të programit kombëtar të Ministrisë së Arsimit dhe Shkencës. Grupi do të përbëhet nga 30 nxënës dhe prindërit e tyre, të cilët, me shpenzimet e veta, do t'i shoqërojnë edhe një herë fëmijët nëpër trojet bullgare.  "Duke krijuar një grup të përzier me prindër, besoj se në këtë mënyrë forcohet edhe komuniteti ynë bullgar në Itali. Sepse ne kemi nevojë jo vetëm që fëmijët të vijnë në shkollë, por mbi të gjitha prindërit e tyre duhet të jenë të bindur për rëndësinë e madhe të kësaj", – ndan mendimin e saj Nenkova.  Destinacioni në muajin gusht është vendpushimi i preferuar i fëmijëve, "Albena".

"Vitin e kaluar vizituam Sozopolin, Nesebarin, ishullin 'Shën Anastasia', Burgasin, shkuam deri në Pllovdiv dhe ishte me të vërtetë një pushim i jashtëzakonshëm. Por një pjesë e nxënësve tanë nga Roma nuk erdhën, sepse nuk ishim në resortin 'Albena'. Në njëfarë mënyre, gjatë viteve 'Albena' është bërë për ne si vendi ynë bullgar.

Në rajonin e Varnës, Dobriçit, Silistrës dhe Shumenit ka jashtëzakonisht shumë vende dhe objekte interesante për t'u vizituar. Deri më sot, itineraret tona nuk janë përsëritur kurrë. Këtë vit, për shembull, një nga vendet që patjetër do të vizitojmë është Shtëpia-Muze e Jordan Jovkovit në Dobriç, pasi nxënësit tanë të klasave të larta studiojnë Jovkovin. Edhe vetë Albena lidhet me Jovkovin – resorti bregdetar është emëruar sipas heroinës së tij, ndërsa të gjithë hotelet përgjatë bregdetit mbajnë emrat e personazheve të veprave të tij."

Veneta Nenkova, si guidë profesionale turistike, kulturologe dhe studiuese, thotë se përpiqet vazhdimisht të krijojë lidhje mes qytetit ku jetojnë nxënësit e saj, Romës, dhe trojeve bullgare.

"Megjithatë, të mos harrojmë se plot shtatë shekuj tokat e sotme bullgare kanë qënë pjesë e Perandorisë Romake dhe, në këtë kuptim, zhvillojmë një lloj mësimi të dyfishtë. Ne ndjekim gjurmët bullgare dhe trake në Bullgari, por edhe gjurmët bullgare dhe trake në Itali. Tani, ashtu si edhe herët e tjera, do të përqendrohemi te gjurmët që romakët kanë lënë në trojet tona në Silistra, te Durostorumi antik pranë qytetit, ku ndodhen mure kështjelle dhe varre. Muzeu Arkeologjik është i mrekullueshëm me ato statuja të vjetra dhe unike romake", – tregon ajo.

Sipas traditës, udhëtimi është planifikuar për javën e parë të muajit gusht. Gjëja më e rëndësishme që Veneta Nenkova dhe ekipi i saj dëshirojnë që fëmijët të "marrin" me vete nga Bullgaria edhe pas kësaj vere të kaluar në bregdet është krenaria për prejardhjen e tyre.

"Unë përpiqem t'u tregoj fëmijëve tanë se ne jemi pjesë e Evropës. Ne gjithmonë i kemi përkitur Evropës dhe Evropa është pjesë e jona. Sepse shumë pak njerëz e dinë se vetë emri i kontinentit Evropë e ka origjinën pikërisht nga Ballkani, ku lindi edhe një pjesë e madhe e kulturës evropiane. Siç thoshin romakët, e gjithë kultura romake bazohet në kulturën greke, por edhe në atë trake. Kjo sepse kulturat trake dhe greke u zhvilluan njëkohësisht dhe në simbiozë, gjë që kontribuoi në pasurimin dhe zhvillimin e tyre të mëtejshëm. Prandaj është kaq e rëndësishme që ne ta njohim historinë tonë, sepse vetëm njerëzit që e njohin historinë e tyre mund të jenë qytetarë që krenohen me prejardhjen e tyre dhe me atë që paraardhësit e tyre i kanë dhënë botës. Sepse, nëse vizitoni cilindo muze në Itali, përfshirë edhe Muzeun e Vatikanit, 15–20 për qind e objekteve të ekspozuara atje janë me origjinë trake. Gjurmë bullgare do të gjeni kudo nëpër Romë, ashtu siç do të gjeni edhe gjurmë romake këtu në Bullgari. Kjo do të thotë pikërisht atë që dua të kuptojnë edhe fëmijët tanë – se gjithçka përsëritet. Historia jonë është një histori e përbashkët evropiane, së cilës të gjithë ne i kemi përkitur dhe i përkasim."

Prandaj edhe shpresa e Veneta Nenkovës është që programi kombëtar i Ministrisë së Arsimit dhe Shkencës "Bullgaria – Rrugë Arsimore" të vazhdojë të ekzistojë, sepse udhëtime të tilla ndihmojnë në formimin e identitetit bullgar përmes njohjes së vendit nga afër dhe kontribuojnë në ruajtjen e atij frymëzimi bullgar që është aq i domosdoshëm.  "Sepse fëmijët që mësojnë në shkollat bullgare të së dielës, edhe nëse mbeten të jetojnë jashtë vendit, nëse e kanë këtë ndjenjë përkatësie ndaj kombit bullgar, jini të sigurt se ata do të punojnë për Bullgarinë në një mënyrë ose në një tjetër!" – është e bindur ajo.

"Barometri im është vajza ime, e cila është e pavendosur nëse duhet të zgjedhë Bullgarinë apo Italinë si atdheun e saj, sepse për të Bullgaria dhe Italia janë njësoj të rëndësishme. Unë shqetësohesha dhe pyesja veten nëse ajo do ta donte Bullgarinë. Epo, ajo e do! Mendon për të. Me mua sot flet pothuajse gjithmonë në gjuhën bullgare dhe mezi pret të vijë vera për t'u kthyer në Bullgari. Ajo ëndërron që e ardhmja e saj, në një mënyrë ose në një tjetër, të jetë e lidhur me Bullgarinë nëse jeton në Itali, dhe anasjelltas – nëse jeton në Bullgari, e ardhmja e saj të jetë e lidhur me Italinë. Prandaj mendoj se misioni im deri më tani ka qenë i suksesshëm."

Shihni botimet e tjera nga nisma "Mësim për Bullgarinë":

• Takim me Shkollën Bullgare të së Dielës “Shën Kirill dhe Metodij” në Athinë
• Të japësh mësim në gjuhës bullgare në Banat
• Bullgaristika në Athinë – mes "çmendurisë emocionale" dhe diplomacisë kulturore
• Mësim me Shkollën Bullgare të së Dielës “Mbreti Simeon i Madh” në Greqi
• Mësim me Shkollën Bullgare të së Dielës “Azbukarçeta” nga Spanja

Përgatiti në shqip: Sindi Nikollofski